Kuduzdan ölüm neredeyse tümüyle önlenebilir. Türkiye’de sorun ve esas düşünmemiz gereken kuduz değil, kuduzdan ölümü önleyecek zincirin nerede koptuğu. Aksi halde 2024 yılında Hayvanları Koruma Kanunundaki meşhum değişikliklerin ardından zaten katledilen köpeklere bir fatura daha kesilmiş olur. Oysa önlenebilir bir ölüm tıbbi olduğu kadar iktisadi bir meseledir. Çünkü koruma bir yerde üretilir, dağıtılır, kimine ulaşır kimine ulaşmaz. Bu yazıda o dağıtıma bakmak istiyorum. Tedavisi olmayan bir hastalık için kader denebilir belki. Ama önlenebilir bir hastalıktan ölünüyorsa geriye tek bir soru kalır. Koruma neden herkese, zamanında ulaşmadı? Sorulması gereken, kuduzun değil, kuduzdan korunmanın politik ekonomisidir.

Kâğıtta protokol, sahada eşitsizlik

Kuduzda korunma, adı büyük ama basamakları belli bir zincirdir. Sağlık Bakanlığı'nın profilaksi rehberine göre riskli bir temasın ardından önce yara bol su ve sabunla yıkanır, sonra maruziyetin derecesine bakılır. Hafif bir tırmık ya da sıyrıkta dört dozluk aşı takvimi başlatılır. Bu doz 0, 3, 7 ve 14 ya da 28. günlerde uygulanır. Ağır ısırıklarda ve bağışıklığı zayıf kişilerde buna kuduz immünoglobulini eklenir. İmmünoglobulin virüsü daha ilk anda yaranın çevresinde etkisiz kılan, insan ya da at kaynaklı, pahalı ve her sağlık kuruluşunda hazır bulunmayan bir serumdur. Bu zincir eksiksiz ve zamanında işlediğinde kuduz neredeyse hiç görülmez. Kurala uygun uygulanmış bir profilaksinin ardından ölüm bildirilmiş değil. Ne var ki iyi yazılmış bir tedavi protokolüne sahip olmak, iyi bir kamu sağlığı politikasına sahip olmakla aynı şey değil. Temas anında uygulanan profilaksi son halkadır. Onu gereksiz kılacak olansa daha baştaki tercihlerdir. Hayvanları yaygın ve sürekli aşılamak, aşıyı herkese ücretsiz sunmak, kırsalda erişimi güvence altına almak. Bir hastalığı önlemeyi gerçekten isteyen bir sağlık politikası, işi tek tek temaslardan sonra başlayan bir kurtarma operasyonuna bırakmaz. Riski en baştan, herkes için birden düşürür.

Bu hatlar da her yerde aynı güçte değil. İmmünoglobulinin kıt olduğu, uzman eli gerektirdiği, dört dozun tamamlanması için haftalara yayılan bir takvim ve tekrarlanan başvurular istediği yerlerde zincir daha kolay kopar. Evcil hayvan kaynaklı kuduzun son yıllarda özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da görülmesi tesadüf değil. Diyarbakır'da yaşamını yitiren çocuk da, Ergani'deki genç de bu coğrafyadandı. Kentte kolayca tamamlanan bir işlem, kırsalda saatlerce yol, birden çok başvuru ve çoğu zaman eksik kalan bir seri anlamına........

© Agos