Ebuzer el-Gifârî, Abdestli Kapitalizm ve fon krizi
Olup biten olaylara ve aynısının tarihte nasıl yaşandığına baktığımızda, Mehmet Âkif Ersoy’un “Tarih tekerrürden ibaret diyorlar; hiç ibret alınsaydı tekerrür eder miydi?” sözünü hatırlamadan edemiyoruz.
Hakikaten tarihte yaşanmış olaylar tekrar ediyor ve insanlar bundan hiç ibret almıyor. Neredeyse olayların birebir aynısı cereyan ediyor. Sonraki gelen nesiller, öncekilerin yaptığının tıpatıp aynısını yaparak aynı hataları, aynı acıları, aynı helakları yaşayıp duruyorlar.
Şimdi sorduğunuz soru çerçevesinde baktığımız zaman Ebû Zer el-Gıfârî, İslam tarihinin sembol şahsiyetlerinden birisidir. Sahabenin önde gelenlerindendir ve Müslüman olan ilk beş kişiden biridir. İşte kadınlardan Hatice, çocuklardan Ali, Mekkeli yerleşiklerden Ebû Bekir, Mekke dışından gelenlerden de Ebû Zer el-Gıfârî sayılır. Yani ilk Müslüman olanlar bunlar olarak anlatılır.
Bu vesileyle önce kısaca Ebû Zer el-Gıfârî’den bahsedeyim; daha sonra konuyu günümüze getirerek onun söyleminin bugün de hâlâ nasıl canlılığını koruduğunu göstermeye çalışayım.
Ebû Zer el-Gıfârî, dediğim gibi, ilk Müslümanlardan olan, Mekkeli olmayıp dışarıdan gelen sahabelerden birisiydi. Kendisi Gıfâr kabilesine mensuptu.
Ebû Zer el-Gıfârî’nin diğer sahabelerden ayrılan bir özelliği vardır. Hatta bana göre, kelam kitaplarında tartışılan bir “efdal-i sahabe” (sahabenin en üstünü kimdir?) konusu vardır. Genellikle Sünniler dört halifeyi sıralarlar; Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ali derler. Aşere-i Mübeşşere (cennetle müjdelenmiş 10 sahabe) sıralanır. Burada Ebû Zer el-Gıfârî yoktur, onu o listeye hiç almazlar. Veyahut Şiiler Ehl-i Beyt imamlarını sıralarlar; Peygamber’in soyundan gelen 12 kişiyi sayıp “En üstün bunlardır” derler.
Halbuki benim görüşüme göre, “Sahabenin en üstünü, en faziletlisi, bilinç bakımından en ilerisi kimdi?” derseniz, bana göre Ebû Zer el-Gıfârî idi. Ebû Zer el-Gıfârî’nin eline diğer sahabelerin hiçbirisi su dökemez. Peki neden? Bilinç bakımından sahabenin en üstünüydü; hatta Peygamber’le eşitti. Peygamberlik bakımından değil, bilinç bakımından.
Şunu demek istiyorum: Diğer sahabelerin hepsi —Ebû Bekir, Ömer, Osman, Ali, o cennetle müjdelenenler, Ehl-i Beyt imamları vb.— Peygamber’in öğrettiği İslam’ı sürdürdüler. Yani İslamiyet’i Peygamber’den öğrendiler; İslamiyet’in temel mesajının ne olduğunu onlara Peygamber öğretti.
Fakat Ebû Zer el-Gıfârî, Müslüman olmaya —daha doğrusu Peygamber’i desteklemeye— geldiğinde zaten Müslümandı. Peygamber’le birlikte hareket etmeye karar verdiğinde, zaten Peygamber’in söylediği her şeyi önceden yapıyordu. Namaz kılıyordu. Ebû Zer el-Gıfârî, Peygamber’e tâbi olmadan önce de Müslümanlığın gereklerini —hem de en temel gereklerini— yerine getiriyordu; namaz kılıyordu. Gerçi namaz dinin tek direği değildir ama geleneksel fıkha göre söyleyecek olursak: “Namaz” diyorsan kardeşim, Ebû Zer el-Gıfârî’de bu zaten vardı. Ama mesela Ömer’de yoktu, Ebû Bekir’de yoktu, Ali’de yoktu; bunlar Peygamber’den öğrendi. “Bu nedir?” dediler, O da “Bu bizim dinimizin gereğidir” dedi. Ama Ebû Zer el-Gıfârî zaten daha önceden Gıfâr kabilesinde namaz kılıyordu; üstelik Mekkeli de değildi.
Ebû Zer el-Gıfârî daha önce de zenginden alıp yoksula veriyordu. Zekatı, yani infakı ve eşitliği savunuyordu. Zenginle yoksul arasındaki eşitsizliğin giderilmesi gerektiğine inanan birisiydi. Bu nedenle Gıfâr kabilesinde zengin kervanlarının önünü keserek kervandaki malların yarısına el koyuyor, müsadere ediyordu. Sonra onu götürüp yoksullara dağıtıyor ve “Siz vermezseniz ben veririm” diyordu.
Bunun yaptığına “çapulculuk, soygun” derler. Yani “Ebû Zer el-Gıfârî Müslüman olmadan önce Gıfâr kabilesinde çapulculuk yapıyordu, gelen geçen kervanı soyuyordu” derler. Kafaları basmadığı, bu işleri anlamadıkları için… Tıpkı günümüzde bankadaki parayı soyup yoksul mahallelerine dağıtan solcuyu anlamadıkları, ona da “banka soyguncusu” dedikleri gibi. Halbuki gerçekte soyguncu kim, hırsız kim? Bankayı soyan mı, bankayı kuran mı? Bunun üzerinde kafa yorulması lazım; öyle ezberlerle bakmak olayı açıklamaya yetmez.
Ebû Zer el-Gıfârî zaten Peygamber’in söylediği her şeyi yapıyordu. Mekke’de bir peygamberin çıktığını; kölelere özgürlük istediğini, kız çocuklarının niçin diri diri gömüldüğünü sorduğunu, zenginden alıp yoksula vereceğini söylediğini ve bir hareket başlattığını; etrafında da kölelerin, efendilerinden kaçan cariyelerin, zayıfların toplandığını haber alınca Ebû Zer el-Gıfârî kalkıp Mekke’ye geliyor.
Arayıp buluyor Peygamber’i, diyor ki: “Sen ne diyorsun? Böyle böyle şeyler duydum, bunlar doğru mu?” Diyor ki: “Evet, doğrudur.” “Peki ne diyorsun, davan nedir?” diye sorunca O da anlatıyor. Ebû Zer Peygamber’i dinliyor ve diyor ki: “Ben bunları zaten yapıyorum,lerin hepsi benim yaptığım şeyler. Ama bunları Allah emrediyor” deyince, “Ha! Demek ki benim yaptığım şeyleri Allah sana vahiy olarak gönderiyor, sen bu nedenle peygambersin. Tamam o zaman, tabiri caizse tam adamımı buldum. Bundan sonra seninle beraberim, ben de bu hareketin içindeyim” diyor. Ebû Zer el-Gıfârî’nin Müslüman oluşu dediğiniz işte budur.
Yani yeni bir şey görmemiştir; bildiği, yaptığı şeylerin Peygamber tarafından “Allah’ın emridir” diye yapıldığını görünce O’na tâbi olmakta hiç tereddüt etmemiştir. Ve ilk hareketi de “Ben gidip bunları Mekke meydanında, Kâbe’nin yanında haykırarak tüm Mekkelilere ilan edeceğim” demek olmuştur. Büyük bir heyecan ve coşku içinde, “Tam aradığımı buldum” havasında gidiyor; Mekke meydanında Kâbe’nin merdivenlerine çıkarak orada bağıra bağıra bir konuşma yapıyor. Peygamber’den duyduğu her şeyi orada söylüyor.
Bunun üzerine Ebû Zer el-Gıfârî’nin üzerine çullanıyorlar. Çok feci bir dayak yiyor, ağzından burnundan kanlar geliyor, yerlere seriliyor. Bacaklarından, omuzlarından tutarak zar zor götürüyorlar. “Kim bu adam, nereden geldi Mekke’ye?” diyorlar. “İşte Peygamber’in adamıymış, onunla beraber hareket ediyormuş” deniliyor. Peygamber’in yanına götürüyorlar. O da diyor ki: “Ebû Zer, ben sana demedim mi yapma diye? Henüz erken, bunun bir zamanı var.” “Olsun ya Resulallah, sorun değil; bu davayı herkesin duyması lazım” diyor. Peygamber, “Sen memleketine, Gıfâr kabilesine git; ben çağırdığım zaman gelirsin” diyor ve öylece gidiyor.
Ta 13 yıl boyunca, bütün Mekke dönemi ve Medine döneminin ilk yıllarına kadar Ebû Zer el-Gıfârî, Gıfâr kabilesinde çalışmalarına devam ediyor ve bütün Gıfâr kabilesini döndürerek Müslüman olmalarına vesile oluyor. Başka hiçbir şey bilmiyor; sadece bildiği, Peygamber’in “Bunlar Allah’ın emridir” demesidir. Mekke’de inen surelerin hiçbirinden haberi yoktu; 13 yıl boyunca Mekke’de değildi. Medine döneminin ilk yıllarında Peygamber’e gelip katıldı. Ashâb-ı Suffe’de evi barkı yoktu; malsız, mülksüz, evsiz yaşıyordu. Orada yaşamaya başladı.
Çünkü Ebû Zer el-Gıfârî’nin ayetleri okumasına, ezberlemesine gerek yoktu; onları zaten yaşıyordu. İşte o açıdan diyorum ki sahabenin en üstünü Ebû Zer el-Gıfârî’dir. Peygamber’e bilinç bakımından da eşittir; ikisi aynı durumdadır. Yani Peygamber’den bu konularda alacağı ek bir bilinç yoktu. Kendisine beraber hareket edeceği bir yoldaş arıyordu ve onu Hz. Muhammed’de buldu; ondan sonra beraber hareket etmeye başladılar.
Uzun zaman geçtikten sonra Peygamber’in vefatıyla beraber Ebû Bekir dönemi, Ömer dönemi, Ali dönemi ve Osman dönemi yaşandı. Bütün bu dönemlerde Ebû Zer el-Gıfârî kendi halinde birisi olarak yaşamaya devam etti, uzaktan çeşitli şekillerde destek verdi. Ama iş Osman zamanına gelince Ebû Zer el-Gıfârî bir şey fark etti. Dedi ki: “Kardeşim, ben Peygamber’in yanına geldiğimde bunlarla savaşmak, bunlara karşı çıkmak için gelmiştim.........
