Bolsonarismo neden kaybetmeye devam ediyor? Brezilya sağında liderlik ve iktidar sorunu
ABD faktörünün seçim sonucunu tek başına belirlediğini söylemek mümkün değil. Ancak Trump yönetiminin Brezilya'ya yönelik uygulamaları ve Bolsonaro ailesinin Washington ile ilişkileri, Lula'nın ulusal egemenlik vurgusunu seçim rekabetinde daha görünür hale getiren bir siyasi bağlam oluşturdu.
Dr. Nilay Öktan-Kemaloğlu/ Akademisyen, Yazar
Brezilya'da 25 Ekim'de gerçekleştirilen devlet başkanlığı seçiminin ikinci turu, ülke siyasetinin son sekiz yılına damgasını vuran Bolsonarismo hareketinin sınırlarını yeniden ortaya koydu. Jair Bolsonaro'nun oğlu Flávio Bolsonaro, 4 Ekim'deki ilk turu Cumhurbaşkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın önünde tamamlamasına rağmen ikinci turda oyların yüzde 48,21'ini alarak seçimi kaybetti. Lula ise yüzde 51,79 oy oranıyla dördüncü kez devlet başkanlığına seçildi. Böylece Brezilya'da ilk kez başkanlık seçiminin ilk turunu ikinci sırada tamamlayan bir aday ikinci turda kazandı.
Liberal Partinin (PL) genel seçimlerde 121 milletvekilliği kazanmasına rağmen Flávio Bolsonaro'nun başkanlık yarışını kaybetmesi, Brezilya sağındaki parlamenter temsil ile yürütme iktidarını kazanma kapasitesi arasındaki farklılığı ortaya koydu. Bu sonuç, Bolsonarismo'nun belirli seçmen gruplarını harekete geçirebilmesine rağmen ülke genelinde başkanlık çoğunluğu oluşturmakta neden zorlandığı sorusunu gündeme getiriyor.
Jair Bolsonaro'nun mirası: Siyasi devamlılığın sınırları
Bolsonarismo'nun yükselişi, 2010'lu yıllarda Brezilya'da geleneksel partilere yönelik güvensizliğin, yolsuzluk tartışmalarının, ekonomik durgunluğun ve güvenlik sorunlarının yoğunlaştığı döneme dayanıyor. Jair Bolsonaro, 2018'de muhafazakâr seçmenleri, Evanjelik grupları, tarım sektörünün belirli kesimlerini ve piyasa odaklı ekonomi politikalarını destekleyen çevreleri aynı siyasi hareket etrafında topladı. İşçi Partisi (PT) karşıtlığı, güçlü yürütme söylemi ve sosyal medyanın etkin kullanımı bu koalisyonun oluşumunda belirleyici oldu.
Ancak Bolsonaro'nun 2019-2022 arasındaki başkanlık dönemi, hareketin siyasi kimliğini değiştirdi. COVID-19 salgınının yönetimi, yargı kurumlarıyla yaşanan çatışmalar ve seçim sistemine yönelik açıklamalar, Bolsonaro'nun yalnızca mevcut siyasi düzene karşı çıkan bir aktör olarak değerlendirilmesini güçleştirdi. 2022 seçimlerinde Lula'ya yenilmesi, ardından seçim sonuçlarını sorgulaması ve 8 Ocak 2023'te Brasília'daki devlet kurumlarına yönelik saldırılar, hareketin demokratik kurumlarla ilişkisini daha da tartışmalı hale getirdi. Bolsonaro'nun daha sonra darbe girişimiyle bağlantılı suçlardan mahkûm edilmesi ise 2026 seçimlerinde aday olmasını engelledi.
Flávio Bolsonaro'nun adaylığı, babasının siyasi mirasının seçim rekabetindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı. Bolsonaro soyadı, Flávio'nun belirli seçmen gruplarına ulaşmasını kolaylaştırırken Jair Bolsonaro dönemindeki kurumsal çatışmaların ve seçim meşruiyetine ilişkin tartışmaların da yeni adayın siyasi kimliğinin parçası haline gelmesine neden oldu. Dolayısıyla aile merkezli siyasi devamlılık, yalnızca seçmen desteğinin aktarılması açısından değil, hareketin kendi geçmişinden ne ölçüde ayrışabildiği bakımından da önem taşıyordu.
İlk turdaki üstünlük neden kaybedildi?
Flávio Bolsonaro ilk turda 56.104.503 oyla yüzde 47,03'e ulaşırken Lula 53.879.538 oyla yüzde 45,16'da kaldı. İlk turda ortaya çıkan 2.224.965 oyluk fark, Lula karşıtı oyların önemli bölümünün Flávio etrafında toplandığını gösterdi. Ancak bu yakınlaşma, farklı sağ seçmen gruplarının ikinci turda aynı aday etrafında birleşmesi için yeterli olmadı.
İkinci turda Lula oylarını 64.256.232'ye çıkarırken Flávio 59.826.041'de kaldı. İki tur arasında Lula 10.376.694, Flávio ise 3.721.538 ilave oy aldı. Bu fark, ikinci turda seçmen desteğinin Lula lehine daha fazla genişlediğini ortaya koydu.
Seçmen katılımındaki değişim de dikkat çekiciydi. İlk turda yüzde 21,08 olan........
