menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Ütopyasız bir isyan: Fransa'da sokak, yağma ve günah keçisi göçmenler

19 0
21.10.2026

Fransa'nın krizi, aslında Avrupa'nın aynasıdır. Nitekim dalga şimdiden sınırları aşmış durumda: İtalya'da Milano, Torino ve Bologna'da hayat pahalılığına karşı düzenlenen gösteriler polisle çatışmalara dönüşmüş, Arnavutluk'ta ise gençler Edi Rama hükümetindeki yolsuzluğa karşı sokaklara dökülmüştür. Her ülkenin kendi dinamikleri olsa da ekonomik çaresizlik ve gelecek kaygısı ortak paydadır. Juncker'in 2008'deki uyarısı artık bir kehanet değil, bir teşhistir: Kemer sıkma ile refah devleti vaadi, enerji şokları ile hayat pahalılığı, kuşaklardır dışlanmış banliyöler ile aidiyet arayan gençler arasındaki makas kapanmadıkça, sokaklar yanmaya devam edecektir.

Dr. Ahmet Bülbül/ Yazar

2008 küresel finans krizinin ortasında, dönemin Lüksemburg Başbakanı ve sonradan Avrupa Komisyonu Başkanı olacak Jean-Claude Juncker, Almanya'nın dayattığı kemer sıkma politikalarının bedelini kastederek "Bir gün Avrupa sokakları yanacak" demişti. O gün bir siyasetçi abartısı gibi görünen bu uyarı, bugün Fransa'da somut bir karşılık buluyor. Ülke, Emmanuel Macron'un on yıllık iktidarının belki de en ağır toplumsal kriziyle sarsılıyor. Eylül ortasında Paris banliyösündeki bir lisede öğretmen yetersizliğine karşı başlayan küçük bir boykot, bir ay içinde 500 bin ile 800 bin arasında insanın sokağa döküldüğü, yüzlerce iş yerinin yağmalandığı, Limoges'un 1883'ten kalma tarihi belediye binasının alevler içinde çöktüğü ve birçok büyük şehirde sokağa çıkma yasağı ilan edildiği ulusal bir toplumsal isyana dönüştü. Bu tablo üç soruyu kaçınılmaz kılıyor: Bu öfke nereden geldi, sokağın ve yağmanın bugünkü Fransız toplumunda ne anlama geldiği nasıl okunmalı ve Donald Trump'ın olayları göçmenlere ve Müslümanlara bağlayan söylemi gerçekle ne kadar örtüşüyor?

Sınıftan sokağa: Bir krizin anatomisi

Krizin kıvılcımı, Créteil'deki Saint-Exupéry Lisesi'nde öğretmenlerin personel yetersizliği nedeniyle greve gitmesi ve öğrencilerin onlara katılmasıyla ateşlendi. Talepler başlangıçta son derece somuttu: Daha fazla öğretmen, kalabalık sınıfların azaltılması, yer yer sağlıksız hale gelmiş okul binalarının onarılması ve üniversiteye geçiş sistemi Parcoursup'un şeffaflaştırılması. Eğitim Bakanlığı'nın kendi verilerine göre ders saatlerinin yaklaşık yüzde 10'u öğretmen bulunamadığı için boş geçiyordu. Ekonomist Thomas Piketty'nin hesabına göre ise 2017'den bu yana öğrenci başına düşen bütçe yüzde 20 civarında geriledi; bu gerileme en sert biçimde banliyö okullarında hissedildi. Hükümetin 3.000 yedek öğretmen vaadi öğrencilere göre devede kulaktı.

Ancak eğitim talepleri, çok daha derin bir hoşnutsuzluk magmasının üzerine düşen bir kibrit oldu. Sendikalar satın alma gücü kaybına, çiftçiler ve nakliyeciler yakıt fiyatlarına ve AB–Mercosur (Güney Ortak Pazarı) anlaşmasına, iklim aktivistleri kamu yatırımlarının yetersizliğine karşı aynı sokaklarda buluştu. 2018'in "sarı yelekleri" de "Sarı Yelekliler ve Gençler" sloganıyla sahneye geri döndü. 17 Ekim'de sosyal medya üzerinden neredeyse kendiliğinden yayılan çağrı, bu dağınık öfkeleri tek bir güne topladı.

Bu tabloyu anlamak için Fransa'nın içinde bulunduğu jeopolitik sıkışmayı da hesaba katmak gerekir. Rusya-Ukrayna Savaşı, Avrupa'nın Rus enerjisine, özellikle de dizel ithalatına olan bağımlılığını kesintiye uğratarak kıtanın enerji maliyetlerini yapısal olarak yukarı çekmişti. İran merkezli gerilimin Hürmüz Boğazı'nda ticari geçişi fiilen felç etmesi ise dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği bu dar suyolunu bir şok dalgasının kaynağına dönüştürdü. Sonuç, akaryakıt ve özellikle mazot fiyatlarında sert bir artış oldu. Mazot, Fransa'da tarımın, kara taşımacılığının ve taşrada aracına mahkûm küçük esnafın can damarıdır; dolayısıyla enerji şoku doğrudan gıda fiyatlarına, ulaşım maliyetlerine ve hane bütçelerine yansıdı. Macron'un daha ucuz petrol bulmak için Körfez'e uzanan diplomatik turu, sorunun ne kadar dışsal, ama faturasının ne kadar içsel olduğunu gösterdi.

Üstelik devletin manevra alanı neredeyse kalmamış durumda. GSYH'nin yüzde 117'sine, yaklaşık 3,6 trilyon avroya ulaşan kamu borcu, parçalanmış bir meclis ve hükümeti her bütçede düşme riskiyle karşı karşıya bırakan bir siyasi kilitlenme, sosyal taleplere yanıt verme kapasitesini felç ediyor. Başbakan Sébastien Lecornu'nun Fransa'yı "kalıcı kriz" (permakriz) halinde tanımlaması bu yüzden tesadüf değil.

Sokak (La Rue): Fransız protesto geleneği ve yağmanın yeni yüzü

Fransız siyasal kültüründe sokak, adeta yasama, yürütme ve yargının yanında dördüncü bir güç olarak işler. 1358'in........

© Açık Görüş