menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Yapay zekalı varlığın yaptıklarından kim sorumlu olacak?

41 0
07.08.2026

Mahkeme salonları, yapay zekâdan kimin sorumlu olduğunu tartışmaya başladı. Bu konudaki net kırılmanın yaşandığı dört temel husus vardır: İlki otonom araç kazaları, ikincisi tıbbi teşhis hataları, üçüncüsü sahte dijital içerikler (deepfake) ve sonuncusu algoritmik ayrımcılık vakalarıdır… Peki İnsan yapımı olan ve kendi kendine öğrenme yeteneğiyle öngörülemez kararlar alabilen bir algoritma hata yapıp maddi veya manevi zarara yol açtığında, hukukun karşısındaki muhatap kimdir?

Cüneyd Altıparmak/ Hukukçu

"İnsan beyninin kendi kendisini kendi inisiyatifi ile tekemmül ettirmesine mukabil makine yapıldığı gibi kalmaktadır.

Bununla beraber, kendi kendisini tekemmül ettiren makine tasarlamak mümkündür."

Ord. Prof. Dr. Cahit Arf, 1959, Erzurum

Dünya, tarihinin hiçbir evresinde bu kadar hızlı bir dönüşüm çağına girmemişti. Yapay zekâ, insanlık için büyük imkânlar kadar ciddi riskler de taşıyor. Teknoloji ve hukuk çevrelerinde yükselen uyarılarla Birleşmiş Milletler'in çağrıları aynı noktayı işaret ediyor: Yapay zekâ sistemleri denetlenmeli, şeffaflaştırılmalı ve doğurdukları riskler kontrol altına alınmalıdır.

Peki bu nasıl yapılacak?

Kontrol altına alabilmenin ilk yolu, kimin ne ölçüde sorumlu olduğunu doğru tespit etmekten geçiyor. Bu yüzden bugün "yapay zekâlı varlıkların" eylemlerinden kimlerin sorumlu olacağı sorusuna yanıt aramak gerekiyor. "Yapay zekâlı varlıklar" ifadesini bilerek kullanıyorum. Çünkü robotların insan davranışlarını taklit ettiği bu çağ, önümüze kaçınılmaz olarak "e-kişilik" tartışmasını getirecek. Ancak bugünün hukuku bakımından asıl mesele, makineye kişilik kazandırmak değil; onun arkasındaki insan ve kurumların sorumluluğunu belirlemektir.

Her şeyi bilmenin getirdiği sorun...

Yapay zekâ teknolojilerinin kamuoyuna sunulduğu ilk dönemlerde, algoritmaların insani duygulardan, yorgunluktan, önyargılardan ve kişisel zaaflardan arınmış, "kusursuz, yanılmaz" ve tabiri caizse her şeyi bilen rasyonel mekanizmalar olduğuna dair geniş bir iyimserlik dalgası hâkim olmuştu... Yapay zekâ gelecek ve her şey düzelecekti... Yapay zekâyı insan zekâsının ötesinde, hata yapmaz bir karar mercii gibi konumlandırma "hülyası" gerçeklere tosladı...

Gerçek kuralı saha -yani uygulama- koyar. Yapay zekâ pratiğinin yaygınlaşması ve yapay zekânın toplumsal yaşamın önemli noktalarına nüfuz etmesiyle birlikte bu "kusursuzluk miti" hızla çöktü... Algoritmaların eğitiminde kullanılan verilerin insanlığın tarihsel önyargılarını, eksikliklerini ve toplumsal eşitsizliklerini taşıması; özellikle derin öğrenme modellerindeki "kara kutu" sorunu, karar süreçlerinin şeffaflıktan uzaklaşması ve "halüsinasyonların" olgu gibi sunulması, yapay zekâ sistemlerinin hata yapabildiğini, mevcut önyargıları yeniden üretebildiğini ve zaman zaman kasıtlıymış izlenimi veren sistematik sonuçlar doğurabildiğini gösterdi.

Her yeni sorun gibi bu da hukukun eğilmek zorunda kaldığı bir mecraya dönüştü. Yapay zekâ, artık teknolojinin veya bilim kurgunun bir öğesi değildi. Mahkeme salonları, yapay zekâdan kimin sorumlu olduğunu tartışmaya başladı. Bu konudaki net kırılmanın yaşandığı dört temel husus vardır: İlki otonom araç kazaları, ikincisi tıbbi teşhis hataları, üçüncüsü sahte dijital içerikler (deepfake) ve sonuncusu algoritmik ayrımcılık vakalarıdır... Bunlar sırasıyla hâkimlerin, savcıların ve uyuşmazlık çözen idari birimlerin önüne gelmeye başladı.

Bugün cevap aranan soru şudur: İnsan yapımı olan ve kendi kendine öğrenme yeteneğiyle öngörülemez kararlar alabilen bir algoritma hata yapıp maddi veya manevi zarara yol açtığında, hukukun karşısındaki muhatap kimdir?

Kesinlik ve olasılık, risk ve sorumluluk

Yapay zekâ sistemlerinin otonomi kazanmasıyla birlikte hukuki literatürde en çok vurgulanan hususlardan biri "kontrolsüz sistem" kavramıdır. Geleneksel yazılımların önemli bir bölümü, önceden belirlenmiş kuralları aynı girdiye aynı çıktıyı verecek biçimde uygular. Makine öğrenmesi ve........

© Açık Görüş