İstanbul'da Ekim enflasyonu: Rakamların anlattığı hikâye
İstanbul Ticaret Odası'nın ekim ayı verileri, kentte fiyatların yönünü bir kez daha gözler önüne serdi. Basına yansıyan bilgilere göre İTO İstanbul Tüketici Fiyat İndeksi ekimde bir önceki aya göre yüzde 2,47 artarken, geçen yılın aynı ayına göre artış yüzde 32,47 olarak gerçekleşti. Toptan eşya fiyatlarındaki aylık artış ise yüzde 1,20 düzeyinde kaldı. Bu iki rakam yan yana konduğunda, kentin ekonomisinde olup biteni anlamak için iyi bir başlangıç noktası elde ediyoruz.
Önce aylık tabloya bakalım. Perakende fiyatlar eylülde yüzde 2,11 artmıştı; ekimde bu oran yüzde 2,47'ye yükseldi. Yani aylık enflasyon hızlandı. Yıllık tarafta ise tablo tersine dönüyor: Eylülde yüzde 33,55 olan yıllık artış, ekimde yüzde 32,47'ye geriledi. Bu iki hareketin aynı anda yaşanması kulağa çelişkili gelebilir ama değil. Aylık artış hızının yükselmesi, fiyatların bu ay geçen aya göre daha hızlı arttığını; yıllık oranın gerilemesi ise geçen yılın aynı dönemine kıyasla birikimli artışın bir miktar yavaşladığını anlatıyor. Vatandaşın cebinde hissettiği şey ise çoğunlukla ilk rakam oluyor: Bu ay, geçen aya göre ne kadar daha fazla ödedim?
Bu sorunun cevabı harcama grubuna göre ciddi biçimde değişiyor. Ekimde aylık en yüksek artış yüzde 10,60 ile giyim ve ayakkabı grubunda görüldü. İTO'nun açıklamasına göre burada kış sezonu etkisi belirleyici oldu. Ardından yüzde 5,32 ile eğlence ve kültür, yüzde 5,05 ile haberleşme geliyor. Gıda ve alkolsüz içeceklerde aylık artış yüzde 2,58, konutta yüzde 2,24, lokanta ve otellerde yüzde 1,87, sağlıkta yüzde 1,80, ev eşyasında yüzde 1,67, eğitimde yüzde 1,52 ve ulaştırmada yüzde 0,45 oldu. Alkollü içecekler ve tütün grubunda ise değişim görülmedi.
Burada dikkat edilmesi gereken bir ayrıntı var. Giyim ve ayakkabıdaki yüzde 10,60'lık artış ilk bakışta göz korkutucu görünüyor; ancak aynı grubun yıllık artışı yüzde 18,24 ile en düşük yıllık artışa sahip grup. Yani bu kalem, mevsim geçişinde sıçrayan ama yıl geneline yayıldığında görece sınırlı kalan bir hareket sergiliyor. Sezonluk ürünlerde fiyatların sonbaharda yukarı, sezon sonunda aşağı gitmesi yeni bir olgu değil. Dolayısıyla tek bir ayın giyim kalemine bakıp "kentte enflasyon patladı" demek yerine, kalemin yıllık eğilimine bakmak daha sağlıklı bir okuma sunuyor.
Asıl dikkat çekici tablo yıllık bazda ortaya çıkıyor. Geçen yılın aynı ayına göre en yüksek artış yüzde 58,26 ile eğitim grubunda. Onu yüzde 46,02 ile sağlık, yüzde 39,26 ile konut ve yüzde 36,74 ile haberleşme izliyor. Bu sıralama, gelir dağılımı açısından önemli bir soruyu gündeme getiriyor. Eğitim ve sağlık, hane bütçesinde ertelenmesi zor kalemler. Bir aile çocuğunun okul giderini ya da bir hastanın tedavi masrafını "bu ay almayayım" diyerek geçiştiremiyor. Dolayısıyla bu iki kalemdeki yüksek........
