1928’de Trabzon’daki İngiliz konsolosu Matthews, 16 Temmuz 1928’de Sürmene’yi (Humurgan) ziyaret etti. Konsolosun görevi bölge halkının Ruslara olan tavrı, inkılapların uygulanıp uygulanmadığı ve askeri birliklerin durumunu tespitti. İngiliz konsolos, Sürmene kazasının baş kasabası olan Humurgan’a atla ulaştı. O, Humurgan kasabasına halk arasında genellikle Sürmene denildiğini yazar. Burası 700-800 kişilik dağınık ama manzarası iyi olan küçük bir kasabaydı. 16 Haziran gecesini burada geçiren konsolos, Sürmene kaymakamı Sadeddin Beye, arabayla Rize’ye gitmesini sağlamak için Of kaymakamına telgraf çektirdi. Of kaymakamı, Kala Potamos, Solaklı ve Baltacı köprülerinin tamamen yıkık olduğu şeklinde bir cevap yazdı. Ona göre Rize’ye ulaşmak için tek yol, denizden motor ileydi. Konsolosun açık istihbarat yoluyla elde ettiği bilgilere göre, Humurgan, I. Dünya Savaşı esnasında Ruslar tarafından bombalanmıştır. Rusların kasabaya verdiği zayiat 1928’e kadar tamir edilmiştir. Buranın temel ihraç malı cevizdir. Konsolosa söylendiğine göre, yılda 2,5 veya 3. Milyonluk TL’lik ceviz ihracatı yapılırmış. Humurgan’da askeri birlik bulunmuyor ama İskele yanındaki Belediye Binasının yanında Askerlik Şubesi vardır. Burada da askere alma işlemiyle görevli birkaç subay bulunmaktadır. Humurgan’dan Bayburt’a yapılan karayolunun yarısının tamamlandığı konsolosa ifade edilmiştir. Hükümet........

© 9 Eylül Gazetesi