Son dönemde sıkça konuşulan bir kavram var: Teknofeodalizm. Bu kavram bana göre çok önemli, çünkü klasik kapitalizmin yavaş yavaş yerini yeni bir sisteme bırakıyor gibi görünüyor. Hatta bazı düşünürler “kapitalizm özlenecek günler gelecek” diye espri yapıyor. Haklılar mı? Gelin birlikte bakalım hem tarihsel bir perspektiften hem de günümüz dijital dünyasından yola çıkarak daha detaylı inceleyelim.

Öncelikle, klasik feodalizmi hatırlayalım. Orta Çağ Avrupa’sında güç tamamen toprağa bağlıydı. Toprak sahibi lordlar, kaleleri ve arazileriyle köylüleri ve serfleri kontrol ederdi. Serfler, lordun toprağında çalışır, ürünün büyük kısmını lorda verir ve karşılığında koruma alırdı – ama bu koruma aslında bir bağımlılık zinciriydi. Serfler toprağı terk edemez, kendi kararlarını veremezdi. Güç, toprak mülkiyetinde yoğunlaşmıştı ve bu sistem yüzyıllarca sürdü, ta ki Sanayi Devrimi’ne kadar.

Bu feodal yapı, dünyanın her yerinde benzer şekillerde görüldü. Örneğin, Türkiye'de Osmanlı İmparatorluğu döneminden Cumhuriyet'e uzanan ağalık ve marabalık sistemi, feodalizmin bir uzantısıydı. Özellikle Doğu ve Güneydoğu Anadolu'da yaygın olan bu sistemde, ağalar geniş arazilere hâkim olurdu. Marabalar ise bu topraklarda çalışan köylülerdi; ürünün bir kısmını ağaya verirler, karşılığında barınma, tohum veya koruma alırdı. Sonra kapitalizm........

© 9 Eylül Gazetesi