menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Azerbaycan; Türkiye, İsrail ve İran’ın Kızgın Ekseninde Sıkıştı

40 0
05.11.2026

Azerbaycan 30 yıldır Türk gazetelerinde sadece birkaç sabit vesileyle yer aldı. Karabağ’da çatışmalar çıktığında, bir boru hattı açıldığında ve iki cumhurbaşkanı yan yana durup Haydar Aliyev’in 1990’larda meşhur ettiği “iki devlet, tek millet” formülünü yinelediğinde göründü.

Bu vesilelerin dışında neredeyse hiç görünmedi. Son altı haftadır iki ülke arasında beklenmedik bir gerilim kamuoyu tartışmalarına taşındı. Kafa karıştırıcı ve biraz da tatsız bir şekilde. Azerbaycan siyaseti, Bakü’de iktidarı kimin tuttuğu ve bunu nasıl koruduğu hakkında ne kadar az şey bildiğimizi oldukça huzursuz edici bir şekilde keşfettik. Ayrıca ülkedeki dini ve sosyal bölünmeler ile yöneticilerinin biz Türkler hakkında ne düşündükleri konusunda da… Tüm bunların, “iki devlet, tek millet” büyülü sözü altında gizlendiğine inanıyorum!

AKP’yi Yaratan Yasak

Kavga, okul üniformalarıyla başladı ya da başlar gibi göründü. 21 Eylül’de Azerbaycan Bakanlar Kurulu, devlet okullarındaki öğrencilerin ne giyebileceğine dair kuralları değiştirdi ve eğitimin laiklik ilkesini ihlal eden kıyafetleri yasakladı.

Sonuç olarak, başörtülü kız öğrenciler dersliklere alınmadı ve Ekim ayı başlarında aynı ilke öğretmenlere de uygulandı; bazıları okul kapısında durduruldu. Öğrenciler ve veliler protesto edince İçişleri Bakanlığı 37 kişinin gözaltına alındığını duyurdu. Yasal zemin Temmuz ayında, parlamentonun genel eğitim yasasının ilkelerine “vatanseverlik ve laikliği” eklemesiyle hazırlanmıştı.

Azerbaycan bunu daha önce de yaşamıştı. Aralık 2010’da eğitim bakanı, arkasında hiçbir yasa bulunmayan şifahi bir talimatla başörtüsünü okullardan uzak tutmuş ve hükümet ardından gelen protestoları atlatmıştı. Bu kez yasak kanuna yazıldı ve kamuoyu önünde savunuldu.

Başörtüsü konusu Türkiye için tanıdık bir konudur ve AKP seçmeni ile kurucularında derin bir yankı uyandırır. 28 Şubat 1997’de generaller, Milli Güvenlik Kurulu aracılığıyla, ana akım Türk siyasal İslamı’nın kurucu figürü Necmettin Erbakan’ın koalisyon hükümetine, onu dört ay içinde görevden uzaklaştıran bir talepler listesi sundu. Bu olay, tanklar yerine muhtıralarla gerçekleştirildiği için postmodern darbe olarak adlandırılmaya başlandı.

Erbakan’ın Refah Partisi Anayasa Mahkemesi tarafından kapatıldı ve üniversitelerdeki başörtüsü yasağı yeni bir şevkle uygulandı. Çok sayıda kadın diplomasından vazgeçti ya da kamu hizmetindeki işini kaybetti. 2001 yılında Erbakan hareketinden daha genç figürler, aralarında Recep Tayyip Erdoğan ve Abdullah Gül’ün de bulunduğu isimler AKP’yi kurdu ve Kasım 2002’de ilk genel seçimlerini kazandılar. Partinin ilerleyen on yıl içinde adım adım gerçekleştirdiği başörtüsü yasağının kaldırılması, meşruiyet iddiasının en gurur verici unsurlarından biri haline geldi.

AKP Resmen Sessiz

Dolayısıyla Bakü’ye en sert protestonun AKP hükümetinden gelmesi beklenebilirdi. İlginçtir ki, Erdoğan hükümeti bunun yerine resmi olarak sessiz kaldı. Partinin sözcüsü Ömer Çelik, 7 Ekim’de AKP’nin iki ülke arasında siyasi gerilime izin vermeyeceğini açıkladı. Şimdilerde Türk Devletleri Teşkilatı Aksakallar Konseyi Başkanlığını yürüten eski Başbakan Binali Yıldırım, bir Azerbaycan haber sitesine “Azerbaycan’ın iç işlerine karışmaya kim cüret edebilir?” dedi. 14 Ekim’de Erdoğan’ın iktidarda kalmasını sağlayan oyların sahibi, hükümet ortağı Milliyetçi Hareket Partisi Lideri Devlet Bahçeli, her iki ülkenin hukuk sistemlerine saygı gösterilmesi çağrısında bulundu.

Sessizliği anlamak aslında kolay… Erdoğan ve çevresinin “ilkeli İslamcılar” olduğuna dair hızla aşınan kurguyu bir kenara bıraktığınızda durum açıkça görülüyor.

Azerbaycan, Türkiye’nin gaz tedarikçisi, en büyük sanayi yatırımlarından birinin sahibi, boru hatları ve savunma alanında ortağıdır.

Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR, 15 yılda Türkiye’ye yaklaşık 18 milyar dolar yatırım yaptı. Petkim kimya kompleksinin ve Aliyev ile Erdoğan’ın 2018’de birlikte açtığı İzmir yakınlarındaki Aliağa’daki STAR rafinerisinin sahibi olan şirket, Azerbaycan gazını Anadolu üzerinden Avrupa’ya taşıyan boru hattı TANAP’ta da çoğunluk hissesine sahip. Geçen Aralık ayında SOCAR, Türkiye’nin iç kesimlerinde bir gaz santralini satın aldı. Yıllarca SOCAR, Türkiye’deki en büyük yabancı yatırımcı olarak tanımlandı. Bodrum’daki Yalıkavak Marina üzerinde yaşanan uzun mücadelenin SOCAR bağlantılı sahiplerin kontrolüyle sonuçlanmasının gösterdiği gibi, Azerbaycan devlet sermayesi Türk mahkeme salonlarına da ulaştı.

Erdoğan’ın dış politikasında, ilkelere ters düştüğünde para ve iş dünyası neredeyse her zaman ilk sırada yer almıştır. Bakü’deki bir kız öğrencinin başörtüsünün İzmir’deki bir rafineriden daha ağır basacağını düşünen biri kaldıysa, birisinin o kişiyi Erdoğanistan’ın reelpolitiğine uyandırmak için tokalaması gerekir.

Vay canına, bir kişi vardı… 2016’dan beri cumhurbaşkanına başdanışman olarak hizmet veren Oktay Saral. 12 Ekim’de X’te başörtüsünün “bir engel değil, inancın bir gereği” olduğunu yazdı ve Azerbaycan’ı hatasından dönmeye çağırdı. Tek hatanın kendisinin o tweet’i atması olduğunu bilmiyordu! Bazı AKP milletvekilleri Saral’a destek verdi ve benzer şeyler söyledi. Ancak ertesi gün Aliyev’in başkanlığını yaptığı Yeni Azerbaycan Partisi, AKP’yi Azerbaycan’ın iç işlerine karışmakla ve bir karalama kampanyasına katılmakla suçladı.

Middle East Eye’a göre Azerbaycan hükümeti daha sonra Türk hükümetinden Saral’ı görevden almasını istedi ve kapatılmasını ve sahiplerinin yargılanmasını istediği sosyal medya hesaplarının bir listesini verdi. Bazı hesapların engellendiği bildirildi. 26 Ekim’de Saral istifasını duyurdu. “Cumhurbaşkanımız beni bu göreve atadı ve onun talimatıyla istifa ettim” dedi.

Aynı gece İstanbul polisi, pan-İslamcı Hizb ut-Tahrir ile........

© 10 Haber