menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Amerikan demokrasisi ölümden döndü, sıra geldi araz kalmadan yoğun bakımdan çıkmaya

37 0
08.11.2026

Amerika Birleşik Devletleri’nde Salı günü 7 şiddetinde bir deprem oldu. Yalnızca Amerika’yı değil, dünyayı çalkalayan bir başkaldırıydı Salı günkü… ABD’li seçmen, Trump’a ve politikalarına duyduğu tepkiyi dile getirmeye çalışırken, tercihini açık farkla Demokratlar’dan ve hiç olmadığı kadar da “aykırı” Demokratlar’dan yana koyarak, bilerek ya da bilmeyerek ABD demokrasisini ölümden kurtardı, “bembeyaz” yüzüne renk gelmesini sağladı; demokrasiyi kurumları ve kültürüyle tahrip etme faaliyetine “dur” dedi.  

Amerikan halkı öyle bir ceza kesti ki, Trump’ın ve onun MAGA hareketinin nefret ettiği kimler varsa onları parlamentoya yolladı; vali, belediye başkanı seçti. Siyahlar, Müslümanlar, Hispanikler, Kızılderililer, eşcinseller, çevreciler, “komünistler,” yapay zeka muhalifleri, Filistin yanlıları artık ABD meclis ve senato salonlarında, eyalet ve kent yönetimlerinde daha geniş yer kaplayacaklar.  

Bu başkaldırının yerel ve küresel sonuçlarını tam olarak kestirebilmek henüz zor. Biz de erken bir değerlendirme yapacağız ve bunu yaparken, ABD demokrasisini ölümün kıyısına getiren otoriter-popülist aşırı sağın, çok inatçı ve bulaşıcı olduğunu, ülkenin çöken bağışıklık sistemini yeniden ayağa kaldırmak ve bu süreçten araz kalmadan sıyrılmak için “yoğun bakım dönemi”nin çok bilinçli, dikkatli ve mücadeleci geçirilmesi gerektiğini aklımızda tutacağız.  

Seçim sonuçlarını hızla kabul eden Trump uzlaşacak mı, savaşacak mı?

Öncelikle şunu hatırlamakta fayda var: Trump hâlâ başkan, kabinesi iş başında ve iki yıl daha yetkiler ellerinde. Başkan, yasa gücünde kararname ile bugüne kadar çok şey yaptı… Ülkesinin ve dünyanın başına bela ettiği gümrük vergilerini, parlamentoya onaylatmadan uygulamaya koymuştu. Yine koyabilir… İran savaşını parlamento onayı olmadan başlatmıştı. Yine başlatır… Göçmen polisinin saldırılarını, sınır dışı etme faaliyetlerini sürdürebilir. Üstelik görevi 2027 başında devredene kadar eski parlamento iş başında ve Başkan’ın ayrıca, yeni parlamentonun çıkaracağı yasaları veto etme yetkisi var. 

Trump, ne yapacağı kolaylıkla tahmin edilemeyen, yönetilmesi-yönlendirilmesi zor, bir dizi lobiye taahhütleri olan bir başkan ve bu yeni durumu tam olarak nasıl yöneteceği henüz net değil. Yenilgiyi hemen kabul etmesi, “veto ederim, gelirler uzlaşırız” veya “demokratlarla çok iyi çalışacağız” şeklindeki sözleri sağduyu belirtisi gibi gözükebilir ama MAGA (Make America Great Again – Yeniden Büyük Amerika) cephesinin ve onlara gaz verip arkalarına saklanan sermayedarların kaybedecek çok şeyi var. (Seçime milyonlar döken Elon Musk’ı düşündükçe gülesim geliyor.) Bir kısmı Demokratlara yanaşıp, arkalarını emniyete almaya çalışırken, bir kısmı ellerindekini kaybetmemek için mutlaka savaşacak, Trump’ı da savaşmaya itecek. 

Nitekim, Trump’ın seçim sonrası ilk önemli icraatı, başkanların sağ kolu olarak kabul edilen Beyaz Saray Genel Sekreteri’ni değiştirmek oldu. Azledilen Genel Sekreter Susie Wiles, Trump’ın ikinci dönem başkan olması için yürütülen kampanyanın iki eş yöneticisinden biriydi. İlk başkanlık döneminde dört genel sekreter değiştiren Trump’ın en uzun süre (iki yıl) görev yapan genel sekreteriydi. Wiles’ın yerine atanan Stephen Miller, Trump ekibinin en şahin isimlerinden… En sert MAGA’cı… Başkanın kongre ile ilişkilerini düzenlemekte genel sekreterin birinci derecede rol oynadığı düşünülürse, bu atama, Trump’ın Demokratlar’la uzlaşma değil savaşma niyetinde olduğu biçiminde yorumlanabilir. 

Bunlara bakıp “değişen bir şey olmayacak” demeyin, çok şey değişebilir

Demokratların meclis ve senato çoğunluğu, istedikleri yasayı çıkarıp uygulatmaları anlamına gelmiyor. Hazırladıkları bir yasa teklifini parlamentonun her iki kanadından da geçirebilirler ama Trump bu yasayı veto ederse, vetoyu aşmak için gerekli üçte iki çoğunluğu bulmaları normal şartlarda söz konusu değil. Buna karşılık, Demokratlar, yürütmeden gelecek her şeyi reddedebilirler. Yasalar, bütçe, yıllık ödenekler, geçici finansman paketleri ve ek bütçe talepleri koşullara bağlanabilir. Ayrıca Senato onayına tabi atamaları engelleyebilirler. Bu, Trump’ın da işaret ettiği gibi, bir pazarlık zemini açabilir ve “senin bu ek bütçene karşı, benim şu yasam” uzlaşmalarını beraberinde getirebilir. Demokratlar bu olanaklarını kendilerine oy veren kitlelerin ihtiyaçlarını karşılamak için kullanabilirlerse, bu büyük zaferin arkasına, bir de 2028’deki başkanlık seçimi zaferini takabilirler. 

Şunu da unutmayalım: Demokratlar sadece Temsilciler Meclisi’nde ezici bir üstünlük, senatoda yeterli çoğunluk sağlamadılar, 2009’dan beri ilk kez vali sayısında da Cumhuriyetçileri geride bıraktılar. Her 5 validen 3’ü demokrat artık… ABD’de eyaletler çok şeye kendileri karar verebiliyorlar. Çok sayıda eyaletin........

© 10 Haber