Irak–Türkiye petrol davası: tahkimde kaybedilen masada kazanılabilir mi?

Türkiye-Irak petrol boru hattı anlaşmazlığında kaybedilmiş yeni bir tahkim davası yok. Ama eğer değerlendirilebilirse, enerji diplomasisi önünde açılan yeni fırsat penceresi var. Türkiye’nin petrol ve doğal gaz boru hatları haritası. (Şekil: THS Savunma)

Türkiye’nin Irak’a yaklaşık 1,5 milyar dolar tazminat ödeyeceğine ilişkin haberler yeniden gündeme geldi. Paris İstinaf Mahkemesi’nin son kararının ardından kamuoyunda Türkiye’nin yeni bir uluslararası tahkim davasını kaybettiği yönünde yaygın bir algı oluştu.

Oysa gerçek tam öyle değil.

Ortada Türkiye aleyhine verilmiş yeni bir tahkim kararı yok. Bu daha önce kaybedilen davanın kusurunu ortadan kaldırmıyor. Paris İstinaf Mahkemesi, 2023 yılında Uluslararası Ticaret Odası (ICC) tahkim heyetinin kararının iptali talebini reddetti. Yani yeni bir tazminata hükmetmedi; mevcut kararın hukuki geçerliliğini korudu; karar kesinleşti.

Bu ayrıntı önemlidir. Çünkü hukuk ile diplomasi aynı şey değildir. Hukuki süreç büyük ölçüde ilerlemiş olsa da diplomatik ve ekonomik müzakere henüz bitmiş değildir. Asıl mesele de yaklaşık 1,5 milyar dolarlık tazminat değildir. Kerkük–Ceyhan Boru Hattı’nın geleceği, Irak Kürt Bölgesel Yönetimi’nin konumu, devam eden ikinci tahkim süreci, Kalkınma Yolu Projesi ve Türkiye’nin bölgesel enerji merkezi olma hedefi aynı stratejik denklemin parçalarıdır.

Yeni bir tahkim kararı yok

Uyuşmazlığın temelinde, 2014–2018 yılları arasında Irak Kürt Bölgesel Yönetimi tarafından üretilen petrolün Bağdat’ın onayı olmaksızın Ceyhan üzerinden ihraç edilmesi bulunuyordu.

Irak hükümetinin açtığı tazminat davasının 30 milyar dolarlık olduğunu da hatırlatmak gerekiyor. Zamanında hükümetin hatası,“Türkiye, petrolü yalnızca Irak Devlet Petrol Pazarlama Teşkilatından (SOMO) alır” cümlesinin anlaşmaya eklenmesini kabul etmiş olmasıydı. Bu cümle anlaşmaya eklenmiş olmasaydı, yaklaşık 1,5 milyar dolarlık ceza da çıkmayabilirdi. O dönem Enerji Bakanı Taner Yıldız’dı; bu maddenin konulması için ısrar edip şimdi ülkesinin bu davayı kazanmasını sağlayan ise Irak Enerji Bakanı Hüseyn el Şehristani’ydi.

Tahkim heyeti Türkiye’nin (PKK ile mücadelenin hararetli döneminde petrol boru hattına yapılan sabotajlardan kaynaklanan hasarı zamanında onarmadığı gibi) bazı yükümlülüklerini ihlal ettiğine hükmetmekle birlikte Ankara’nın kimi karşı taleplerini de kabul etti.........

© yetkinreport.com