Mekke’den Doha’ya: Orta Güçler Yeni Dünya Düzenini Şekillendirebilir mi?
Mekke’den Doha’ya: Orta Güçler Yeni Dünya Düzenini Şekillendirebilir mi?
Millî Savunma Bakanı Yaşar Güler’in Katar ziyareti sırasında Doha’da 21 Ekim’de Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya arasında Bedir Mutabakat Zaptı imzalandı. (Foto: msb.gov.tr)
Dünya siyasetinde neler olup bittiğini anlamak için artık yalnızca Washington, Pekin ve Moskova’ya bakmak yeterli değil. Uluslararası sistemdeki değişimin önemli bir kısmı, büyük güçlerin dışında kendi aralarında yeni ortaklıklar geliştiren ülkeler arasında yaşanıyor. Türkiye de bu sürecin giderek daha görünür aktörlerinden biri.
21 Ekim’de Doha’da Türkiye, Katar, Pakistan ve Endonezya arasında imzalanan Bedir Mutabakatı bunun son örneği. Savunma sanayisinde ortak üretim, teknoloji paylaşımı, araştırma-geliştirme ve askeri eğitim alanlarında iş birliğini öngören anlaşma, dört ülkenin farklı kapasitelerini bir araya getirmeyi amaçlıyor. İki ay önce, 7 Ağustos’ta ise Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Mekke Ortak Savunma Anlaşması imzalanmıştı. Anlaşmanın onaylanmasına ilişkin kanun teklifinin Bedir Mutabakatı ile aynı gün TBMM’ye sunulması da dikkat çekici.
İki anlaşmanın amaçları farklı. Mekke Paktı kolektif savunma ve caydırıcılığa, Bedir Mutabakatı ise savunma üretimi ve teknolojik kapasiteye odaklanıyor. Ancak asıl soru şu: Bu ülkeler yalnızca kendi güvenliklerini mi güçlendiriyor, yoksa uluslararası sistemde birlikte yeni bir siyasi ağırlık mı oluşturuyor?
Stratejik özerklikten orta güçlerin kolektif etkinliğine
Uluslararası ilişkilerde orta güçler kavramı yeni değil. Kanada, Avustralya ve İskandinav ülkeleri uzun yıllar bu kategorinin geleneksel örnekleri arasında gösterildi. Bugün ise Türkiye, Endonezya, Suudi Arabistan, Brezilya ve Güney Afrika gibi ülkeler üzerinden farklı bir tartışma yürütülüyor.
Bu ülkelerin siyasi sistemleri, ekonomik kapasiteleri ve dış politika öncelikleri birbirinden farklı. Ancak ortak bir arayışları var: Büyük güçlerin aldığı kararlara yalnızca uyum sağlamak istemiyorlar. Kendi çıkarlarını koruyabilecekleri ve uluslararası gelişmeleri etkileyebilecekleri daha geniş bir hareket alanı arıyorlar. Bu arayışı bugüne kadar çoğunlukla stratejik özerklik kavramıyla açıkladık. Yani bir ülkenin güvenlik ve dış politika kararlarında başkalarına bağımlılığını azaltması. Oysa bugün bunun ötesinde bir gelişme yaşanıyor.
Ben bu yeni dinamiği orta güçlerin kolektif etkinliği olarak tanımlıyorum. Burada mesele yalnızca ülkelerin tek başlarına daha bağımsız hareket etmeleri değil, birlikte hareket ederek uluslararası sistemin kararlarını ve işleyişini........
