Dünya üzerinde zaman takibinin yapıldığı ilk dönemler, antik çağlardır. Daha ilk çağlardan beri insanları ilgilendiren zaman tayini sorunu, dikkati gök cisimler ve onların değişik şekilleri üzerine çekmiş, gökyüzü olayları ile yeryüzündeki doğal olaylar arasında ilgi kurulup ilkel biçimde zaman tayini düşüncesi doğmuştur.

Eski çağlarda Güneş’in doğup batması ve yıldızların gökyüzünde görünüp kaybolmasından ibaret olan zaman kavramı, özellikle insanların yerleşik hayata geçip tarım yapmasıyla değişmeye başlamıştır. Hayvanların düzenli olarak beslenmesi, tarım ürünlerinin belirli zamanlarda ekilmesi ve sulanması gibi nedenler insanları zamanı ölçmek için farklı yöntemler aramaya yönlendirmiş, medeniyetlerin ilerlemesi zaman kavramının da kıymetini arttırmış, ihtiyaçları karşılamak üzere güneş, kum, su saatleri yapılmış ve nihayet makineli saatlerin keşfi ile de saat sanayii doğmuştur.

Tarihte kullanılmış dünyanın ilk saati, Mısırlılar tarafından geliştirilen ve Güneş Saati denilen güneşe dayalı sistemdir. Eski çağlarda zaman ölçümü güneş saati ile başlamıştır.

Zamanı ölçmek için kullanılan ilk alet olan güneş saatleri, MÖ 4000’lerde eski Mısır’da icat edilmiştir. Güneş saatlerinde düz bir yüzeyin üzerine bir çubuk yerleştirilmiş ve çubuğun Güneş’in açısına bağlı olarak oluşturduğu gölgenin uzunluğu takip edilmiştir. Başlangıçta oldukça basit olan bu saatler, bir süre sonra geliştirilmiş ve üzerine zaman dilimlerini gösteren kadranlar eklenmiştir.

Müzelerde koruma altında olan Anadolu sınırlarında kullanılmış en eski güneş saati, Konya Hacı Hasan Mescidi içerisinde bulunur. Isparta-Yalvaç ve İzmir-Bergama sınırlarında bulunan güneş saatleri de küresel kadranla tasarlanmış aletlerdir.

Güneş saatinin bulunduğu dönemlerde Mısır’da kullanılan 12 tabanlı sayı sistemi, Babilliler döneminde “60” sayısını temel alan “altılı” bir sayı sistemine dönüştürülmüştür. Saatin 60 dakika, bir günün 24 saat (12 saat gündüz, 12 saat gece), bir dairenin çevrisinin 360 derece olmasının temelinde 12 ve 60 tabanlı sistemler yer almaktadır. Güneş saatinin en büyük dezavantajı ise bulutlu havalarda ve geceleri güneş ışığı olmadığı için kullanılamayışıdır. Güneş saatinin işlevsiz olduğu durumlar için icat edilen su saatlerinin Eski Mısır’da ortaya çıktığı, daha sonra farklı medeniyetler tarafından geliştirildiği tahmin edilmektedir.

Farklı türleri bulunan su saatlerinin en yaygın olanı 24 saatte boşalan büyük bir su kabından oluşmaktadır. Kabın altında bir delik, içinde........

© Yeniçağ