Ey Türk ulusu Cumhuriyet senin mi?
Cumhuriyetin kurulduğu o gün ve bugün ödenen bedel.
Açlıkla sınandığın bugün, Gazi Meclis’in duvarında yazan; "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir " sözünün ne anlama geldiğini, laikliği kaybedersen, çocuklarının eğitimde kayboluşunu, kadınların sokaklarda vuruluşunu, adaletin; sadece yargıda değil, sosyal yaşamda da kayboluşunu, maddi manevi değerlerinin nasıl yerle bir olduğuna seyirci kalırsan, Cumhuriyet’in kuruluşunda dünyanın ne durumda olduğunu unutursan...
Savaş biteli beş yıl olmuştu ama savaşın acısı bitmemişti. Milyonlarca insan toprağa gömülmüş, milyonlarcası sakat kalmış, köyler, şehirler ve aileler parçalanmıştı. Versay ve Sevr gibi anlaşmalar imparatorlukları haritadan silerken, yenilen halkları da açlığın, işsizliğin ve aşağılanmanın içine itmişti. Almanya’da kadınlar el arabalarıyla değersiz kâğıt paraları taşıyor, çocuklar ekmek kuyruklarında bayılıyordu. Fransa ve Belçika’nın Ruhr’u işgali, zaten kanayan yarayı daha da derinleştirmiş; hiperenflasyon halkı yoksulluğun en dibine indirmişti. Bir somun ekmek için yüzlerce milyon mark taşımak zorunda kalan insanlar, umutsuzluğun içinde yeni kurtarıcılar arıyordu.
İşte bu kaosun içinde Adolf Hitler ve Naziler, Kasım 1923’te Münih’te Birahane Darbesi’ni denedi. Darbe başarısız oldu ve Hitler tutuklandı, ancak hapishane yıllarında yazdığı kitap ve yaptığı konuşmalarla, yenilmiş bir milletin onurunu “iade edeceğini”, Yahudileri ve komünistleri “düşman” ilan ederek tüm suçluları işaret edeceğini vaat etti. İnsanların açlığını, işsizliğini ve aşağılanmışlık duygusunu ustaca kullandı. Basit, tekrarlanan sloganlar, kitleleri bir araya getiren gösteriler ve “biz” ile “onlar” ayrımı üzerinden yürüyen propaganda, milyonların aklını ve vicdanını esir aldı. Propaganda, gerçeği değil, insanların duymak istediği yalanı tekrar tekrar söyleyerek onları kandırdı. Birkaç yıl sonra bu kandırma, Avrupa’yı yeni bir felakete sürükleyecekti. Aynı dönemde İtalya’da Mussolini’nin güçlenen yumruğu, Sovyetler Birliği’nde merkezî otoritenin demir eli, İspanya’da askerî darbenin gölgesi yükseliyordu. Milletler Cemiyeti kurulmuştu ama o da çaresizdi. Dünyanın dört bir yanında halklar, savaşın bıraktığı enkazın içinde yeni bir düzen arıyor, çoğu zaman da daha ağır bir düzene boyun eğiyordu.
İşte o günlerde, kan........
