Merkez Bankası'nın zor tercihi: Enflasyon mu, durgunluk mu?
Merkez Bankası'nın zor tercihi: Enflasyon mu, durgunluk mu?
Merkez Bankası, yılın son Enflasyon Raporu'nda önümüzdeki üç yılın enflasyon tahminlerini yukarı yönlü güncelledi. Petrol fiyatları, savaşın yarattığı belirsizlikler ve uluslararası taşımacılık maliyetleri, enflasyonla mücadeleyi giderek zorlaştırıyor. Üstelik bu kez sorun yalnızca fiyatların yükselmesi değil; üretim, istihdam ve sermaye birikiminin de tehdit altında olmasıdır. Maliyet enflasyonu karşısında geleneksel para politikası araçlarının etkisi sınırlıdır. Faizleri yüksek tutmak enflasyonu baskılayabilir, fakat ekonomik faaliyetleri daha da yavaşlatabilir. Faizleri indirmek ise başka riskler yaratır. Peki, Merkez Bankası ne yapmalı? Bu sorunun cevabı yalnızca iktisat teorisinde değil, iktisat politikasının toplumsal ve siyasi tercihlerinde de aranmalıdır.
GİRİŞ: MERKEZ BANKASI NE SÖYLEDİ?
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı Fatih Karahan, 12 Kasım Perşembe günü yılın dördüncü ve son Enflasyon Raporu'nu açıkladı. Raporun en dikkat çekici tarafı, önümüzdeki yıllara ilişkin enflasyon tahminlerinin yeniden yukarı yönlü güncellenmesiydi.
2026 yıl sonu enflasyon tahmini yüzde 28'den yüzde 29,5'e yükseltildi. 2027 tahmini yüzde 15'ten yüzde 21'e, 2028 tahmini ise yüzde 9'dan yüzde 13,5'e çıkarıldı. 2029 yılı için yüzde 9 enflasyon öngörülürken orta vadeli yüzde 5 hedefi korundu. Özellikle 2027 tahmininin altı puan yükseltilmesi üzerinde durulması gereken bir gelişmedir. Bu revizyon, enflasyonla mücadelenin yalnızca bu yıl değil, önümüzdeki yıllarda da beklenenden daha güç olacağına işaret ediyor.
Merkez Bankası'nın petrol fiyatlarına ilişkin varsayımları da değişti. 2026 yılı ortalama petrol fiyatı varsayımı 87,8 dolardan 97,2 dolara, 2027 varsayımı ise 76,4 dolardan 86,7 dolara yükseltildi. Başkan Karahan, jeopolitik gelişmelerin yarattığı arz şoklarının enflasyondaki düşüşü sınırladığını belirtti. Buna karşılık Merkez Bankası, sıkı para politikası duruşunu sürdüreceğini açıkladı.
İşte burada önemli bir iktisat politikası sorusuyla karşılaşıyoruz: Enflasyonun yükselmesinin temel nedenlerinden biri dışsal maliyet artışlarıysa, sıkı para politikası bu sorunu ne ölçüde çözebilir?
MALİYET ENFLASYONU NEDEN DAHA TEHLİKELİDİR?
İktisat politikası tasarlamanın en zor olduğu durumlardan biri maliyet şoklarıdır. Hele bu şok, petrol gibi ekonominin hemen bütün sektörlerinde kullanılan temel bir girdiden kaynaklanıyorsa mesele daha da karmaşıklaşır. Petrol fiyatlarındaki yükseliş yalnızca akaryakıt fiyatlarını artırmaz. Elektrik üretiminden ulaştırmaya, tarımdan sanayiye kadar çok sayıda faaliyet alanında maliyetleri etkiler. Üstelik uluslararası taşımacılık ve sigorta maliyetleri de yükseliyorsa, dış ticarete konu olan malların fiyatları üzerinde ilave baskılar oluşur.
Bu etkiler ekonomiye bir anda yayılmaz. Önce enerji ve taşımacılık fiyatları yükselir. Ardından ara malları, nihai ürünler ve hizmetler etkilenir. Firmalar artan maliyetlerini fiyatlarına yansıtmaya çalışırken çalışanlar da satın alma güçlerini korumak için ücret artışı talep eder. Böylece başlangıçta dışarıdan gelen bir maliyet şoku, zaman içinde ekonominin bütününe yayılan bir enflasyon sürecine dönüşebilir. Fakat meselenin bir de diğer yüzü vardır.
Enerji ithalatçısı bir ülke olan Türkiye açısından petrol fiyatlarının yükselmesi, aynı zamanda........
