Amerikalı tarihçi Robert Olson’un İngiliz arşivlerinde TBMM’nin Kürtlere özerklik vermeyi kararlaştırdığını gösteren bir belge bulmuş ve bunu Kürt Milliyetçiliğinin Kaynakları ve Şeyh Said İsyanı kitabında yayımlamıştı. Buna dair 18 madde ve detaylarını geçen yıl yazmıştım. (1922 ve infaz düzenlemesi, 2 Haziran 2025- Ö.Amed) TBMM ısrarla bunları reddediyor. Ki reddetmesi zaten tek başına gerçek olduğuna delalettir.

Bu yazıda 10 Şubat 1922’deki 18 maddelik muhtariyeti destekleyen başka bir meseleyi konu etmek istiyorum. Bu da aynı dönemde Yunan arşivlerine geçmiş kayıtlar.

Dr. Murat Issı’nın (Panteion Üniversitesi, Atina) Yunanistan Dışişleri Bakanlığı Diplomatik ve Askeri Arşivi’nde (Y.D.I.A.) yaptığı ve Kürt Tarihi dergisinde, 2013 yılında, yayımladığı çalışmalarla daha somutluk kazanıyor. Issı’nın ortaya çıkardığı Yunan belgeleri, 1921-1922 yıllarında Ankara Hükümeti’nin Kürtlerle masaya oturduğunu, çok detaylı bir “Kürdistan Özerkliği” taslağı hazırladığını ve bu vaatleri stratejik bir hamle olarak kullandığını tüm çıplaklığıyla gözler önüne seriyor. (Meraklısı Kürt Tarihi dergisinin 6.sayısındaki belgelere de bakabilir)

Bilindiği üzere 1919-1923 yılları arasındaki dönemde, Ankara Yunanistan ile de savaş halinde. Bundan ötürü Yunanlar Ankara’nın her adımını, özellikle de Kürtlerle olan ilişkilerini saniye saniye takip edip Atina’ya raporluyor. Mustafa Kemal öncülüğündeki Anadolu Hareketi ivme kazanırken, Kürtler de yaşanan bu büyük siyasi türbülansa seyirci kalmamıştır. O yıllarda, bugünkü Doğu Kürdistan (Sinê merkezli) ve Güney Kürdistan (Silêmanî merkezli) bölgeleriyle paralel hareket eden, askeri komutanlığını Yamulkizâde Mustafa Paşa’nın üstlendiği ve Pêşketin dergisi etrafında şekillenen silahlı ve örgütlü bir Kürt milliyetçi hareketi mevcut. Hikâye de biraz buradan gidiyor. Kürtlerin, haklarını güvence altına almak için silahlı bir baskı unsuru oluşturması, Ankara’yı onlarla diyalog kurmaya ve tavizler vermeye mecbur bırakmıştı.

Yunan arşivlerinde yer alan 5 Ekim 1921 tarihli “Kürtlerin Ankara Hükümeti’ne Telgrafla Sundukları Talepleri Belirten Belge”, Kürtlerin özerklik taleplerini nasıl resmi kayıtlara geçirdiğinin ilk kanıtı gibi. Kürt güçleri, Kemalistlerin Yunan........

© Yeni Yaşam