menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

103. yılında cumhuriyet ve demokratik dönüşüm sorunu

37 0
01.11.2026

Cumhuriyet’e giden yollar döşenirken o ilk günlerde dönemin toplumsal dokusu bütünüyle göz ardı edilmedi. Padişahlıktan, kulluktan, iç ve dış çöküntüden, emperyalist güçlere bağımlılık içinde kıpırdayamaz hale gelmiş bir durumdan başka bir ufka, başka bir aşamaya geçiş mesajlarının yarattığı heyecanı, az çok tarih bilen herkes görebilir.

Başta Mustafa Kemal olmak üzere dönemin öne çıkan isimleri, Türk’ün ayakları üzerine dikilebileceği, Kürdün kendi yaşam alanlarında eşit ve özgürce yaşayabileceği, Alevi’nin Hristiyan’ın inançlarında özgür kalacağı ve baskı altında bir inancın himayesinde sayılmayacağı, Laz’ın, Çerkez’in, Arap’ın eşit ve özgür olacağı söylendi. Özcesi Osmanlı hegemonyasında yaşayan ancak yurttaş olarak değil tebaa olarak görülen halkların, dünyada esen ulusal ve sosyal kurtuluş dalgasıyla birlikte yeni bir geleceğe göz dikeceğini, ufka doğru bakacağını kestirmek zor değildir.

Kuruluşun heyecanı ve çok halklı ufuk

Eski köhne düzenden kurtuluşu ve Cumhuriyet’in kuruluşunda Mustafa Kemal’in rolü önemli, ancak her ne kadar tek bir kişinin üzerinden izah etmek hoşa giden bir anlatı olsa da bu süreç halkın, halkların mücadelesi ve direnişiyle mümkün olmuştur. Bu gerçeği görerek yola çıkanlar, Amasya Tamimi’nden ilk Meclis’in kuruluşuna, 1921 Anayasası’na, oradan İzmit Basın Toplantısı’na uzanan her konuşmada ve izahatta, Cumhuriyet’in geleceğinin halkların eşitliğine ve özgürlüğüne dayanan bir yaşam biçimi olduğunu tarif etmişlerdir. Bu tahayyüldür ki yoksul halkları dişiyle tırnağıyla gelecek umuduna sevk etmiştir.

Kongrelerden anayasaya uzanan eşitlik vaadi

Kongreler bu gelişimin aynasıdır. Erzurum’dan Sivas’a uzanan her kongrede halklar, dilleri, inançları, temsiliyetleriyle yer almış; geleceğe ilişkin hedeflerde ortaklaşacaklarını beyan etmişlerdir. Bu hedeflerdir ki aynı zamanda Rus İmparatorluğu’nu yıkarak sosyalist bir cumhuriyet kurmuş olan SSCB işçi, emekçi halklarının desteğini almıştır. Bağımsız ve özgür bir gelecek idealiyle ayağa kalkan Anadolu, Mezopotamya ve Trakya halkları, büyük bir coşku içinde bir gelecek çizgisi belirlemiştir.

Komünistler de bu mücadelenin içindedir. Mustafa Suphi ve onun sekreteri olduğu TKP’nin 15 seçkin........

© Yeni Yaşam