Arapça kökenli bir kelime olan “istihbarat” Türk Dil Kurumuna göre “Yeni öğrenilen bilgiler, haberler veya bilgi toplama, haber alma” mânâsında kullanılmaktadır.

Çinli general ve siyasetçi Sun Tzu, 2500 yıllık ünlü eseri Savaş Sanatı kitabında istihbarat ile ilgili şunları söylüyor:

“Bilge hükümdar ile iyi bir komutanın normal askerlere oranla savaşları kolaylıkla kazanıp zafere ulaşması istihbarata bağlıdır. Bu istihbarat ruh çağırmakla gelmez. Tecrübe ya da hesaplamayla da üretilemez. Düşmanın durumu ancak başka insanlardan öğrenilebilir.”

Kitabın sonuna doğru Sun Tzu yine şöyle der:

“Ordunun casusluk kanadını en iyi kullanan hükümdar bilge hükümdar, en iyi değerlendiren komutan ise üstün komutandır. Casusluk sonuç getirir. Ordunun harekâttaki başarısı casusların becerisiyle orantılıdır. Düşmanın durumu bilinmedikçe bir ordunun operasyona kalkışması başarı getirmez. Haber alma ise casus kullanılmadan yapılamaz.”

Türk milletinin savaşçı bir millet olduğunu ve bu konudaki başarılarını düşündüğümüzde, Türklerin savaşta istihbarattan en iyi şekilde yararlandığını ifade edebiliriz. Peki Türk tarihinde istihbaratın örnekleri var mı? Gelin bu konuya beraber göz atalım ve bilinen bazı hikâyeleri yeniden hatırlayalım.

Türk tarihinin bilinen ilk istihbarat hikâyelerinden birisi, Mete Han’ın Çin’e karşı Baideng Savaşı’nda uyguladığı taktiklerdir. Türk orduları, sayı ve teçhizat bakımından kendilerinden katbekat üstün olan Çin ordularını yanıltarak kuzeye doğru çekmiş, soğukta ve zorlu yollarda perişan olan, güçsüz düşen düşmanını mağlup etmiştir. Tarihçiler bu savaş sırasında Hunların istihbaratı çok iyi kullandığını ve Çinlileri yanılttığını ifade eder.

Eski Türklerde “çaşıt” veya “çaşut” şeklinde ifade edilen casuslar, Göktürkler döneminde özellikle Çinlilere karşı kullanılmıştır. Güçlü Göktürk kağanları, Çinlileri birbirine düşürmek, aralarını bozmak ve Türkler aleyhine yapılan planlardan önceden haberdar olmak adına istihbaratı aktif şekilde kullanmıştır.

İstihbaratı etkin kullanan Türk devletleri arasında Selçuklular da vardır. Daha devletin temellerinin atıldığı ilk yıllarda Çağrı Bey’in Anadolu’ya yaptığı keşif yolculuğu malûmdur. Aynı şekilde Sultan Alparslan’ın Anadolu’ya gelince adamlarını kendileriyle arası açılmış gibi gösterip farklı bölgelere casus olarak gönderdiği bilinmektedir. Yine Malazgirt Savaşı öncesinde Sultan Alparslan’ın,........

© Yeni Ufuk Dergisi