Yeni Ortadoğu düzenine doğru

Her ne kadar Trump ve Beyaz Saray kadroları gizlemeye çalışsa da, ABD İran karşısında ağır bir mağlûbiyet yaşadı. Bu o kadar ağır bir manzara ortaya çıkardı ki, ABD’nin Ortadoğu’da kurmuş olduğu ve senelerdir ayakta tuttuğu bir düzen devâm ettirilemez hâle geldi.Yeni bir Ortadoğu düzeninin şafağındayız. Bu,Türkiye için çok büyük fırsatları ve riskleri eşanlı olarak ihtivâ ediyor. Birbirini tamamlayan iki yazı düşünüyorum. Evvelemirde, buraya nereden geldiğimizi anlayabilmek çok mühim. Bu yazıyı , muhtasar bir târih hatırlatmasına hasretmek istiyorum.

ABD, II. Umûmî Harp bittikten sonra , bilhassa 1950’lerin ortalarından itibâren Ortadoğu’da Birleşik Krallık ve Fransa gibi eski müstemlekecilerin yerini aldı. Daha sarih bir ifâde ile ifâde edecek olursak, ABD ,ana karasından fersah fersah uzak , târihî derinliklerine son derecede yabancı olduğu bir coğrafyaya “kondu”. Mukâyese ettiğimizde bir fark hemen anlaşılıyor. Birleşik Krallık ve Fransa’nın Ortadoğu ile münâsebeti hayli eski ve derindir. Uzun bir zamân zarfında Ortadoğu’yu tanımış, târihî ve kültürel yapılarına nüfûz etmiş müktesebâta sâhip olmuşlardı. (Burada sâdece Lawrence’ı hatırlamak kâfi olmalıdır). Elbette , ne Birleşik Krallık ne de Fransa Ortadoğu’yu mutlak mânâda terk etmedi.Şu veyâ bu miktarda , ekonomik ve kültürel irtibatlarını devâm ettirdiler. Ama artık yeni patron ABD idi. ABD ise müstemlekecilik devrinden kalma istihbârî müktesebâta da kondu. Ama bunu bizzat üretmek ile ona konmak arasında bir fark olacaktı.İlki bir derinleşmeyi temin ederken, de, diğeri sathî kalmaya mahkûmdu. Hâsılı, her zamân iddia etmiş olduğum üzere, ABD’nin Ortadoğu’daki varlığı eğreti kalmaya mahkûmdu.

ABD bu açığı iki şey ile doldurdu. Kullandığı âletlerden ilki askerî, yek diğeri ise finansaldı. Bunlar göbekten birbirine bağlıydı. 1970’lerde düğüm sıkıca atıldı. Küresel ticârettek, petrol ve bunu tâkip eden devirlerde doğalgaz ticâreti ABD Doları üzerinden sâbitlendi. Ortadoğu’ya yayılan çok sayıda ABD üssü bunun bekçiliğini yapacaktı.........

© Yeni Şafak