Gazzâlî ve Fahreddin er-Râzî’nin kadim hikmetle hesaplaşmasının İslam düşünce tarihi açısından pek çok sonucu olmuştur. Fakat bunlardan biri, İslam’da bilimler geleneğini derinden etkilemiştir. Modern tarih yazımındaki yaygın iddiaların tam aksine kelam geleneğinin önde gelen düşünürlerinin felsefeyle hesaplaşma süreci, gerçekte felsefenin yaygınlaşmasına yol açmıştır.

Felsefe denildiğinde bugünlerde aklımıza daha ziyade mantık, bilgi teorisi ve metafizik gibi alanlar geliyor. Klasik dönemde felsefe kelimesi mantık ve metafiziğin yanı sıra fizik, matematik, ahlâk ve siyaset olmak üzere insanî bilginin bütün alanlarını kuşatıyordu. Aslında İslam dünyasında fizik ve matematik bilimler ile ahlak ve siyaset bilimlerinin hiçbir zaman kelimenin hakiki anlamıyla meşruiyet krizi olmamıştır. Kelam ve felsefe arasındaki tartışmalar, daha ziyade hakikat bilgisine ulaşmak için kullanılan yöntem, insanın hakikati, Tanrı’nın zâtı ve sıfatları, Tanrı-âlem ilişkisi, fiziksel dünyanın teorisi gibi alanlara yoğunlaşır.

Yani kelamcılar felsefenin yöntemi, teorik fiziği ve metafiziğinde sorun olduğunu düşünmüştür. Mineraloji, botanik, zooloji, meteoroloji, astronomi, aritmetik, geometri ve optik gibi fizik ve matematik kapsamındaki disiplinler başından beri “klasik dünyanın kendi şartlarının” imkân verdiği ölçüde sultanlar, emirler, beyler ve zenginler tarafından daima desteklenmiştir. Bu desteklerin hacmi daha çok ilgili merciin siyasi ve iktisadi şartları ve gücü doğrultusunda şekillenmiştir.

Kuşkusuz ferdî ve içtimaî hayatın düzen ve istikrarı için elzem olan akaid, hadis, kelam ve tasavvuf alanlar ve bu işlevlere ilaveten kaza (yargı) sisteminin idare ve idamesini üstlenen fıkıh gibi alanlar yaygın bir desteğe sahiptir. Tabiri caizse fıkha ayrılan ödenek ile botanik veya zoolojiye ayrılan ödenek hiçbir zaman aynı olmamıştır. Fakat dönemin ihtiyaç tahlil ve değerlendirmeleri doğrultusunda fizik ve matematik bilimler daima destek bulmuştur. Hatta Abbasîler, Selçuklular, İlhanlılar, Memlükler ve Osmanlılar gibi büyük devletlerde fizik ve matematik........

© Yeni Şafak