Dünden yeni cephe ile devam edelim. Irak'ın coğrafyası itibariyle Asya ile Avrupa arasında bir kapı, Suudi Arabistan ile İran arasında bir kara köprüsü, Körfez ile Türkiye arasında bir geçit — ve tüm bu zenginliğe rağmen denize açılan yalnızca 50 kilometrelik bir kıyısı var. O dar kıyıda, Basra'nın ucunda, Faw'da bir derin su limanı yükseliyor. Irak'ın eski başbakanı Sudani, ülkesini boydan boya kat edecek demiryolu-karayolu koridorunu "Irak'ın üçüncü nehri" diye tanımlamıştı — Dicle ve Fırat'tan sonra üçüncüsü.

Bu yazı, o üçüncü nehri ve onun petrol ikizini konu alıyor: Kerkük-Ceyhan petrol hattı ve Irak Kalkınma Yolu. İkisi de Irak'ı bir transit devlete dönüştürme iddiasında; ikisi de 2026'da Hürmüz'ün savaşla kapanmasından sonra bambaşka bir aciliyet kazandı. Ama bilgili okuyucunun hemen fark edeceği gibi, ikisi çok farklı şeyler — ve aralarındaki en kritik fark, bu yazının kalbindeki bir paradoksta gizli. Yine üç katmanda ilerleyeceğiz: sert veri, ticari gerçek, tartışma zemini.

Birinci arter: Kerkük-Ceyhan petrol hattı

960 kilometrelik hat, Irak'ın kuzey sahalarındaki ham petrolü Akdeniz'deki Ceyhan'a taşır; bir zamanlar dünya arzının yaklaşık yüzde 0,5'ini akıtıyordu. Mart 2023'te durdu — Paris'teki Uluslararası Ticaret Odası, Türkiye'nin KRG'nin izinsiz ihracatına (2014-2018) izin vererek anlaşmayı ihlal ettiğine hükmedip Ankara'yı Irak'a 1,5 milyar dolar tazminata mahkûm etti; Türkiye de hattı kapattı. Olayların yolsuzluk boyutlarına girmeyeceğim, o ayrı bir konu..

Ve iki buçuk yıl sonra, 27 Eylül 2025'te hat yeniden açıldı — Bağdat ile Erbil arasındaki ara anlaşmanın ardından. Başlangıç debisi günde yalnızca 38 bin varildi; 29 Eylül'de 150-160 bin varile çıktı. Irak'ın devlet pazarlamacısı SOMO 2026 için 400-500 bin varil hedefliyor; kademeli planlar 770 bin varilden söz ediyor. Sonra ikinci bir dalga geldi: Mart 2026'da, Hürmüz krizi güney ihracatını felç edince — BP'nin işlettiği 1,5 milyon varillik Rumeyle sahası depolama sıkıntısından kısa süre durdu, İran drone'ları Mecnun sahasını ve Erbil'deki Lanaz rafinerisini vurdu — Irak, kuzey rotasını Saralo pompa istasyonu üzerinden yeniden devreye soktu. Kerkük-Ceyhan artık bir tercih değil, bir can simidiydi.

Ama okuyucumuz manşetteki "yeniden açıldı "ya inansın mı; bilemiyorum: asıl soru, hangi temelde açıldığı çünkü. Ve o temel çürük. Hattı işleten 1970'lerin anlaşması 2010'da uzatılmış ve 2025'te süresi dolmuştu — yani hukuki zemin şu an baştan müzakereye açık. Ankara pazarlık masasına ağır talepler koyuyor: 1,5 milyar dolarlık ICC cezasının silinmesi, açılmış başka bir davanın durdurulması ve kendi yerli petrolünü de bu hattan gönderme hakkı.  Öte yandan sahadaki uluslararası petrol şirketlerini temsil eden APIKUR'un üyelerine olan yaklaşık 1 milyar dolarlık geçmiş alacak hâlâ ödenmedi; SOMO pazarlamayı devraldı. Kısaca hat şimdilik akıyor. Ama şunu da net olarak söyleyebiliriz, Kerkük-Ceyhan gerçek bir Hürmüz baypası. Petrol kuzeye, karadan, doğrudan Akdeniz'e gidiyor; Basra Körfezi'ne ve dolayısıyla Hürmüz Boğazı'na hiç uğramıyor. 2026 krizinde bu hattın birdenbire hayati hâle gelmesinin sebebi tam da buydu. Aklımızda tutalım.

İkinci arter: Irak Kalkınma Yolu

Kalkınma........

© Yeni Mesaj