6360 Sayılı Kanun’un Kırsal Alan Üzerindeki Yapısal Etkileri

Türkiye’nin idari, mülki ve sosyo-ekonomik haritasında en radikal kırılmalardan biri, yerel yönetimler mevzuatında köklü değişiklikler getiren 2014 yılında 6360 sayılı Kanun’un yürürlüğe girmesiyle yaşanmıştır. Kırsal alanlar; sadece coğrafi yerleşim birimleri değil, ülkenin gıda arz güvenliğinin, ekolojik dengesinin, toplumsal dayanışma kültürünün ve stratejik öz-yeterliliğinin ana taşıyıcı sütunudur. Ancak yürütülen mülki idare reformları, kırsalın özgün sosyo-ekonomik dinamiklerini göz ardı ederek köy yerleşimlerini kentsel alanın birer uzantısı haline getirmiş; bu durum kırsal idarede ve üretim mekanizmalarında sistemik bir çözülmeye yol açmıştır. Kırsal alanın stratejik öneminin yeniden tesisi ve üretimin sürdürülebilirliği için kapsamlı tarım ve kırsal kalkınma reformunun planlanması ve hayata geçirilmesi acil bir devlet politikası gereksinimidir.

İdari ve Hukuki Statü Kaybı: Köy Tüzel Kişiliğinin Tasfiyesi

1924 yılı 442 sayılı Köy Kanunu, nüfusu 2000’in altında kalan yerleşim yerlerini köy olarak tanımlamış; köyleri su kaynaklarına erişimlerine göre dağ, ova ve vadi ayrımları içerisinde kendi kendine yeten idari unsurlar olarak konumlandırmıştır. Ancak 2014 mahalli seçimleriyle birlikte tam anlamıyla uygulamaya giren 6360 sayılı Kanun, büyükşehir belediyelerinin sınırlarını il mülki sınırlarına genişletmiştir.

Bu yasal düzenleme neticesinde, 30 büyükşehir ölçeğindeki 16.220 köy tüzel kişiliği bir gecede kaldırılarak mahalleye dönüştürülmüştür. Böylelikle Türkiye genelinde 34.434 olan toplam köy sayısı 18.214’e gerilemiş, yani ülkedeki köylerin yaklaşık P’si idari haritadan silinmiştir. Köy tüzel kişiliğinin, ihtiyar heyetinin ve muhtarlık organlarının yetki ve varlıklarının tasfiye edilmesi; köy idaresine ait özel bütçe ve gelirlerin, taşınmaz mülklerin, personelin, kamuya ait hamam, çamaşırlık, pazar yeri, koruluk ve zirai iş makinelerinin ilçe veya büyükşehir belediyelerine devredilmesine yol açmıştır. Bu durum, yerel demokrasinin en köklü hücrelerini işlevsizleştirmiş ve idari özerkliği tamamen ortadan kaldırmıştır.

Hizmet Erişimi ve Yerel Öz-Yönetim Mekanizmalarının Çöküşü

Yerel idare yapısının merkeze kayması, hizmete erişimde ciddi coğrafi ve operasyonel engeller yaratmıştır. Mahalleye dönüştürülen köyler; ilçe merkezine 20-30 km ila 80-100 km, büyükşehir merkezine ise yer yer 100 hatta 220 km’lere varan uzaklıkta bulunmalarına rağmen kentsel hizmet ağından pay almaya zorlanmaktadır. Belediyecilik anlayışının temel mantığında yer alan “kârlılık” ve “rantabilite” hesapları, merkeze uzak ve düşük nüfuslu kırsal yerleşimlere altyapı ve yatırım götürülmesini iktisadi açıdan verimsiz görmekte; bu durum kırsal yatırımların sürekli ertelenmesine ve geriye atılmasına sebep olmaktadır.

Geçmişte Köy Hizmetleri teşkilatının (sarı arabalar) ve sonrasında İl Özel İdarelerinin sunduğu kamu hizmeti; mali kârlılığı değil, sosyal devlet ilkesini ve kamu yararını esas alarak köy refahını yükseltmeyi hedeflemekteydi. Yeni sistemde bu kurumsal destek mekanizmasının zayıflaması, kamu hizmeti erişimini aksatmıştır. Ayrıca köylünün kendi imkanlarıyla ortak ihtiyaçlarını karşıladığı “imece” kültürü ve herkesin mali gücüne göre katkı sağladığı bir tür yerel vergilendirme olan “salma” usulü, hukuki statünün kaybıyla birlikte tamamen çökmüştür.

Sosyo-Demografik Bozulma ve Üretim Faktörlerinin Aşınması

İdari ve altyapısal alandaki bu olumsuzluklar, kırsal alanın sosyo-demografik yapısını doğrudan etkilemiştir. Üretimde kalan nüfus hızla yaşlanmış ve kırsalda üreten nüfusun yaş ortalaması 54’e yükselmiştir. Doğal kaynakları koruyan, ihtiyacı kadarını tüketen geleneksel köy yaşam kültürü; yeni çağın tüketim odaklı hayat standardına entegre edilmeye çalışılmıştır. Köylü, gıda ve tarımsal üretimin ana aktörü olmaktan çıkarak kentsel alanın birer tüketicisi konumuna geriletilmiştir.

Sanayileşme ve endüstrinin sağladığı görece yüksek ve düzenli gelir algısı, kırsaldaki üretim direncini kırmıştır. Toprak, hayvancılık ve el sanatlarına dayalı dar geçim olanakları yerine sanayinin ihtiyaç duyduğu ucuz iş gücü talebi, köylerden kentlere doğru nitelikli ve genç nüfus göçünü tetiklemiştir. Tarımda makineleşmenin artmasıyla insan emeğine olan ihtiyacın azalması da eklenince, Anadolu coğrafyasına kılcal damarlar gibi yayılmış olan köyler yok olma noktasına gelmiştir. Göç edenlerin bir gün geri döneceği beklentisi sürse de dönüldüğünde üretim için eldeki bilgi, görgü, en önemlisi sevgi ve heyecanın kalmayacağı aşikârdır. Tıpkı hafızalara kazınan o buruk ifadedeki gibi: “Orda bir köy var uzakta, o köy bizim köyümüzdür. Gitmesek de görmesek de o köy bizim köyümüzdür… Artık orda bir köy var belki, ama eski köyler değil.”

İdari yapının kaybı ve sosyo-demografik çözülme, kırsal hayatı ayakta tutan hukuki mevzuattaki boşluklar ve sahaya uymayan düzenlemelerle birleşerek krizin boyutlarını derinleştirmiştir.

Mevcut Yasal Düzenlemelerin Uygulamaları, Mevzuat Boşlukları ve Geleceğin Riskleri

Kırsal alanın yönetimi ve tarımsal üretimin devamlılığı, sahada karşılığı bulunan, üreticiyi koruyan net yasal çerçeveler gerektirir. Yürürlükteki mevzuatın kırsal gerçeklerle örtüşmemesi, idari kurumlar arasında yetki kargaşasına sebep olmakta, tarımsal üretim alanlarının güvenliğini riske atmakta ve yasal reform adı altında atılan adımların hedeften sapmasına yol açmaktadır.

Mera Yönetimi ve Tarımsal Alan Güvenliği Boşlukları

4342 sayılı Mera Kanunu; hayvanların otlatılması ve otundan yararlanılması amacına yönelik olarak, meraların kullanımı, bakımı, ıslahı ve korunması süreçlerini tamamen geleneksel köy yapısına ve Köy Tüzel Kişiliğine göre tasarlamıştır. Ancak........

© Ülkücü Medya