*Abbasilerin Başkadısı İmam Ebu Yusuf derdi ki: “Ben hazineden bildiklerim için maaş alıyorum. Eğer bilmediklerim için de maaş alsaydım dünya hazineleri yetmezdi.”

Abbasî devrinin büyük âlimi ve kâdiyü’l-kudât (kadılar kadısı, yani adliye bakanı) İmam Ebû Yusuf hazretlerinin şöyle bir sözü vardır, “İnsanın ilmi arttıkça tevazusu artar. Çünkü daha çok şey bilmediğini fark eder.”

Nitekim kendisine sorulan suallerin bir kısmına cevap verememişti. Bu sebeple “Nasıl bilmezsin? Bir de hazineden maaş alıyorsun!” diyenlere, “Ben hazineden bildiklerim için maaş alıyorum. Eğer bilmediklerim için de maaş alsaydım dünya hazineleri yetmezdi” demişti.

Bu sebeple cahiller ukala ve küstah; âlimler mütevazı ve temkinli olurlar. Zira ilim şüphe üzerine kurulmuştur. Âlim, her şeyin hakikatini araştırır, doğru bilgiye ulaşınca da onu başkalarıyla paylaşır. Önüne gelen her bilgiye hemen itimat etmez.

Sükût edilen 10 mesele

Bir âlimin kendisine sorulan sorulardan bir kısmını bilip, diğer bir kısmına bilmediğini söylemesi ilmin parçalanması manasına gelmez. Belki bu mesele hakkında elinde bir delil yoktur veya uğraşmaya henüz vakit bulamamıştır.

İmam Mâlik hazretleri, büyük bir mezhep kurucusu olduğu hâlde, kendisine sorulan kırk kadar meselenin otuz altı tanesini bilmediği gerekçesiyle geri çevirmiştir.

İmam Şa’bî hazretleri, kendisine sorulan suallerden bazılarını bilemediği zaman kendisini ayıplayanlara, “Melekler bile, Ya Rabbî! Senin bildirdiklerinden başka bizim ilmimiz olamaz (Bakara: 32), demekten hicab etmemişlerdir. Ben niçin utanayım? Bilmiyorum demek, ilmin yarısıdır!” diye cevap vermiştir.

İmam Ebû Hanîfe hazretleri, on kadar meselede tevakkuf etmiş, yani hüküm vermeyip sükût etmiştir. Bu on mesele şunlardır:

1-Dehr kelimesinin manası nedir? 2-İnsan pisliği yiyen hayvan ne zaman temiz olur? 3-Av köpeği ne zaman terbiye edilmiş sayılır? 4-Müslüman çocuğun sünnet yaşı kaçtır? 5-Hünsa-i müşkilin hükmü nedir? 6-Eşeğin artığı temizleyici midir? 7-Melekler mi, peygamberler mi üstündür? 8-Kâfirlerin çocukları ahirette nereye gider? 9-Mescidin duvarı, vakıf malından süslenebilir mi? 10-Cinler, ibadetlerinden sevap alır mı?

Hadis-i şerifte, “Âlim olduğunu söyleyen kimse, cahildir” buyuruldu. Her sorulana cevap veren, her gördüğünden mana çıkaran ve her yerde bilgi satan kimse, cahilliğini ortaya koyar. “Bilmiyorum, öğrenip de söylerim” diyen kimsenin, derin âlim olduğu anlaşılır.

Peygamber aleyhisselam, “Üzeyr ve Zülkarneyn peygamber midir, bilmiyorum” buyurmuştur. Kendisine en kıymetli yer........

© Türkiye