İlim, Kur'ân-ı kerimin ışığını beyinden kalbe taşıyan köprüdür. Kur'ân-ı kerimi anlamak, sadece okumak değildir; onu doğru kaynaklardan, doğru kontekste öğrenmektir. Bugün birçok genç, dinî bilgiye erişiyor ama sahih rehberden mahrum kalıyor. Oysa dinin öğrenilme yolu; Kur’ân, Sünnet, İcma, kıyas gibi kaynaklardan ilim silsilesi ile olmalı; yani bir nakil zincirine dayamalıdır. Her bilgi kaynağıyla, ehliyle ve metodu ile sabittir. Bu zincir koptuğunda iman, zihinde, ahlak ise hayatta çözülür.

MODERN ZİHNİN KUTSALI YALNIZLAŞTIRMASI

Çağımız insanı bilgiyle kuşatılmış ama hikmetten uzak. Hangi bilginin doğru veya gerçek olduğunu ayırabilmekte yetersiz kalıyor. Zihnin çalışma prensibi gereği, insan karmaşık sistemleri sadeleştirerek anlamaya çalışır. Bu nöropsikolojik refleks, “bilişsel indirgeme” olarak bilinir. Ne var ki sadeleştirme bazen aşırıya kaçar; dinî metinleri, bin yıllık yorum, asli kaynak ve ilim birikiminden koparır. Bugün “yalnız Kur’ân yeter” diyen anlayışın temelinde işte bu bilişsel indirgeme eğilimi yatar. İyi niyetli gibi görünür ama derinliğe inilmez, metni korur gibi görünürken, manayı kaybeder.

Kur'ân-ı kerim, dinin anayasası gibidir. Kitap prensipleri belirler, yönü tayin eder. Ama sistemin işlemesi için detay da gerekir. İşte o detayı Ehl-i Sünnet inancının temelleri olan Sünnet, İcma ve Kıyas tamamlar. Kur’ân-ı kerimle birlikte bu dört kaynak, dinin “nörolojik sistemi” gibidir. Nasıl ki beyinde nöronlar arasındaki bağlantılar anlam üretir, bu dört direk de imanı yaşanır hâle getirir. Sünnet, Kur'ân-ı kerimin davranış formudur, İcma, sosyal hafızası; Kıyas ise aklın vahiyden aldığı metodolojik disiplindir.

HADİSLERİ YOK SAYAN ZİHNİYET!

Çağımızda bilgi artarken manası azalıyor. "Ben sadece Kur'ân-ı kerime bakarım” diyen bir akım, belki bilgisiz bir safiyet arayışıyla çıktığı yolda, hakikati indirgemeye başladı. Bu söylem nöropsikolojik olarak bir bilişsel indirgenme refleksidir: İnsan beyni karmaşık yapıları sadeleştirerek kontrol etmek ister, fakat bu sadeleştirme çoğu zaman hikmet kaybına yol açar. Kur'ân-ı kerimi bazen yalnız metin düzleminde yorumlamak da aynıdır: Anlamı koruduğunu sanarken, derinliği yok eder. Zaten bu yorum ve tefsirler, müctehid denilen aklıselim sahibi yüksek âlimler tarafından yapıldığında doğru anlam ve derinliği yansıtır; kaynak ve dinî kriter olarak kabul görür.

“Hadisler güvenilmez” diyenlere hafızanın nörofizyolojisi cevap verir. Evet, insan hafızası yanılabilir; ama İslam ilmi bu yanılgıyı senet, ravi zinciri ve icma yöntemiyle asırlar önce dengelemiştir. Bugün bilim, “hafıza yanlılığı” kavramını yeni keşfederken; hadis âlimleri, bu yanlılığı sistematik biçimde çözmüştür.

Neticede sünneti reddetmek, vahyin yarısını susturmaktır. Kur'ân-ı kerimin “Peygamber size ne verdiyse alın” buyruğu, vahyin iki yönünü anlatır. Kur'ân-ı kerim lafızdır, sünnet ise o lafzın hayata geçmiş hâlidir. Nöropsikolojik açıdan insan, modelleyerek öğrenir. İşte Sevgili Peygamberimizin (aleyhisselam) hayatı, vahyin davranış modeli; Sünnet, Hak teala kelamının “davranış dili”dir.

Aklı, vahyin üzerine çıkaranlar, bilgiyi putlaştırır; ilmi hikmetten ve aslından koparır. Bu çağın en büyük nörolojik yanılgısı budur: “Ben bilirim” sendromu. Hâlbuki akıl, vahyin emrinde olduğunda gerçek bir rehber olur. Nasıl ki bir beden sinir ağı olmadan yaşayamaz, Kur'ân-ı kerim de Sünnet, İcma ve Kıyas olmadan tam anlaşılamaz. Bu dört temel hakikat yani edille-i şeriyye, aslında dinin “nöronal bağlantı” şemasıdır. Nöronlar arasındaki uyum nasıl bilinci doğuruyorsa, bu dört direk de imanı bilinç düzeyine taşır.

Hülasa Kur'ân-ı kerim, dinin anayasasıdır: İlkeleri koyar, yönü belirler. Ama uygulama rehberi sünnettir, yorum alanı icmadır; akli kıyasla hayata taşınır. Kur'ân-ı kerim, Allahü tealanın lafzıdır; Sünnet, o lafzın davranış hâlidir. İcma kolektif bilinci, Kıyas ise aklın -ama selim aklın- disiplinini temsil eder.

SADECE MEAL OKUMAK: ZİHİNSEL........

© Türkiye