menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Uluslararası Rol Perspektifinden 1919 ( Türkiye) ve 2026 ( İran-Yemen-Hizbullah) : İki “Anti Emperyalizm”in Dünya Sistemindeki Yeri

6 0
friday

Uluslararası rol açısından bakıldığında, 1919 Kemalist hareketi ile çağdaş İran, Hizbullah ve Yemen Sana hükümeti arasındaki temel fark, “anti emperyalist” söylemi kullanıp kullanmamaları değil, uluslararası sistemde üstlendikleri rol tipinin farklı olmasıdır. İlki bir ulusal kurtuluş hareketinin prototipi olup uluslararası rolü “örnek olmak” ve “sisteme katılmak”tır; ikincisi ise emperyalizm ve siyonizme karşı meşru bir direniş hattı olup uluslararası rolü “mazlum coğrafyaların savunucusu” ve “adaletsiz düzenin baskı testçisi”dir.

1919’un Uluslararası Rolü: Mazlum Milletler İçin “Örnek”

Kemalist hareketin uluslararası düzlemdeki anlamı, başından itibaren Anadolu’nun coğrafi sınırlarını aşmıştı.

1920’lerden 1930’lara kadar Asya ve Afrika’nın sömürge ve yarı sömürge toplumları, Türk ulusal mücadelesini çoğaltılabilir bir siyasi şablon olarak gördü. Bu etki Türkiye’nin ihracından değil, başarının kendisinin gözlemlenebilir olmasından kaynaklanıyordu: Batılı olmayan bir toplum, Avrupa emperyalizmini askeri olarak yenmiş ve ardından laik ulusal devlet biçiminde siyasi yeniden yapılanmayı tamamlamıştı. UNESCO’nun 1981 “Atatürk Yılı” kararındaki ifade bu rolün özünü yakalar: Atatürk “sömürgecilik ve emperyalizme karşı savaşın ilk önderi”dir ve halklar arasında karşılıklı anlayış ile kalıcı barışı savunmuştur.

Somut olarak bu örnek etkinin belgelenebilir bir alımlanma tarihi vardır. Tunus’ta Burgiba, Mısır’da 1952 Hür Subaylar Hareketi, Endonezya’da Sukarno farklı vesilelerle Türkiye deneyimini referans almıştır. Hindistan tarafında Gandi’nin yakınları “biz Doğu milletleri Atatürk’ün zaferinden Batı emperyalizminden tam bağımsızlık kazanılabileceğine inandık” demiştir. Cinnah, Atatürk’ü “modern İslam dünyasının en büyük Müslümanı” olarak nitelendirmiş; Tagore ise ölümünü “bütün Asya için büyük bir kayıp” olarak değerlendirmiştir.

Bu uluslararası rolün kilit özelliği şudur: etkilenenlerden ulusötesi bir komuta yapısına tabi olmalarını talep etmez. Türkiye bir “Anadolu devrim ihracat bürosu” kurmamış, Hindistan’a veya Mısır’a yerel mücadeleyi yönetecek askeri danışman heyetleri göndermemiş, bu ülkelerin ulusal hareketlerinden stratejik olarak Ankara’ya tabi olmalarını istememiştir. Kemalist modelin taklit edilebilmesinin nedeni tam da yerelleştirilebilir bir egemenlik projesi olmasıdır: her millet, bir dış merkezin stratejik direktiflerini kabul etmek zorunda kalmadan, kendi koşullarına göre bu unsurların bir kısmını benimseyebilir veya reddedebilir. Türkiye’nin kendi diplomatik pratiği de sistem içi katılıma işaret eder: Balkan Antantı, Sadabat Paktı, Sovyetler Birliği ve İngiltere ile Fransa ile dostluk ilişkileri, Montrö Sözleşmesi; bunların hepsi mevcut uluslararası sistem içinde alan kazanma çabasıdır.

Çağdaş Direniş Hattının Uluslararası Rolü: Mazlum Coğrafyaların Savunucusu

İran, Hizbullah ve Yemen Sana hükümeti arasındaki ilişkiye uluslararası rol açısından bakıldığında, kilit özellik emperyalizm ve siyonizme karşı........

© Turkish Forum