2020 Karabağ Savaşı’nda’ki Zafere Giden Yolda, Türkiye Cumhuriyeti’nin Askeri Desteği ve Rusya’nın Müdahalesizliğinin Stratejik Analizi
27 Eylül ile 10 Kasım 2020 tarihleri arasında süren 44 günlük savaşta Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri, Şuşa dahil olmak üzere Karabağ’ın çevre bölgelerini ve kısmen çekirdek alanlarını geri alarak belirleyici bir askeri ilerleme kaydetmiştir. Bu sonuç, yaklaşık otuz yıllık bir çıkmazı sona erdirmiş ve Güney Kafkasya’daki güç dengesini derinden değiştirmiştir. Mevcut yazılı bilgilerde Türkiye’nin rolü ile Rusya’nın tutumu genellikle ayrı ayrı ele alınmışsa da, bunlar aslında aynı stratejik denklemin iki değişkenidir: Türkiye’nin angajman düzeyi arttıkça Rusya’nın doğrudan müdahalesinin maliyeti ve riski artmakta; Rusya’nın müdahalesizliği ise Türkiye destekli Azerbaycan askeri harekâtına fiili bir stratejik alan açmaktadır.
Türkiye’nin Askeri Desteği: Teknoloji Transferinden Operasyonel Koordinasyona
Türkiye’nin Azerbaycan’a desteği 44 günlük savaşta çok katmanlı ve kademeli olarak derinleşen bir nitelik göstermiştir. En görünür destek unsuru silah tedariki olup, Bayraktar TB2 insansız hava araçlarının rolü bizzat Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev tarafından kamuoyu önünde teyit edilmiştir. Aliyev, savaş sonrasında Erdoğan ile birlikte katıldığı basın toplantısında Türk İHA’larının “Karabağ’ın kurtarılması harekâtında olağanüstü bir rol oynadığını” açıkça belirtmiştir. Bu beyan çift anlam taşımaktadır: hem Türkiye’nin teknik katkısının resmi kabulü, hem de iki ülke arasındaki “tek millet, iki devlet” söyleminin siyasi düzlemde pekiştirilmesidir.
Bu teknik katkının arkasında ise daha uzun vadeli ve yapısal bir hazırlık süreci yatmaktadır: Azerbaycanlı subayların Türk harp akademilerinde yetiştirilmesi. Savaş öncesi yıllarda çok sayıda Azerbaycanlı subay, Türkiye’deki Harp Akademileri ve muadili kurumlarda eğitim görmüş, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin operasyonel doktrinini, müşterek harekât planlama usullerini ve modern harp yönetimi yaklaşımını doğrudan öğrenme imkânı bulmuştur. Bu eğitim süreci, iki ordu arasında ortak bir taktik ve operasyonel dilin oluşmasını sağlamış; savaş sırasında Türk danışmanlar ile Azerbaycanlı komutanlar arasındaki koordinasyonun hızlı ve etkili işlemesinin zeminini hazırlamıştır. Nitekim savaş sırasında Azerbaycan ordusunun üst kademelerinde görev yapan pek çok subayın Türkiye’de eğitim görmüş olması, Türk askeri deneyiminin sahaya aktarılmasını kolaylaştıran en önemli faktörlerden biri olarak değerlendirilmektedir. Bu boyut, Türkiye’nin katkısını yalnızca savaş sırasındaki acil destekle sınırlamayıp, on yıllara yayılan bir kapasite inşası sürecinin parçası olarak görmeyi gerektirir.
Daha derin katman ise savaş planlaması ve komuta koordinasyonunu kapsamaktadır. Bu noktada Bahtiyar Ersay’ın rolü ayrıntılı olarak ele alınmalıdır. Ersay, savaş sırasında Azerbaycan Görev Grup Komutanı olarak görevlendirilmiş ve Azerbaycan Savunma Bakanı Zekir Hasanov’un danışmanı sıfatıyla harekâtın koordinasyonunda aktif rol üstlenmiştir. Türk kaynaklarına göre Ersay, harekât planlamalarına katkıda bulunmuş, stratejik ve taktiksel planlamalarda yer almıştır; Azerbaycan Genelkurmay Başkanı Necmeddin Sadıkov’un görevden alınmasının ardından askeri harekâtı yönettiğide ileri sürülmektedir.
Buna karşılık, Ermenistan tarafı ve sürgündeki bazı gazeteciler, Ersay’ın savaş sırasında Bakü’de daimi olarak konuşlandığını ve Azerbaycan Genelkurmayı’nı bizzat denetlediğini ileri sürmektedir. Kanadalı bir tarihçi ve yayıncı Michael Mihayloviç, Twitter üzerinden yaptığı paylaşımda Ersay’ın Azerbaycan Genelkurmayı’nı “şahsen denetlediğini” iddia etmiştir. Sırp basınına atıfla yayınlanan bir haberde ise Azerbaycan birliklerine Türkiye’nin savaşa “en iyi üç generali”nin komuta ettiği öne sürülmüş ve Ersay ile birlikte Göksel Kahya’nın ismi zikredilmiştir.
Azerbaycan tarafı Erdoğan’ın Türkiye’nin Karabağ’a “müdahalesi”ne ilişkin sözlerine verdiği yanıtta, zaferin Azerbaycan ordusuna ve askerlerine ait olduğunu vurgulamış, Türkiye’nin askeri ve siyasi desteğine teşekkür etmekle birlikte diğer ülke askerlerinin savaşa katıldığı iddiasını reddetmiştir.
Dolayısıyla akademik açıdan daha temkinli bir değerlendirme şudur: Bahtiyar Ersay, savaş sırasında Azerbaycan Savunma Bakanlığı nezdinde üst düzey bir koordinasyon ve danışmanlık görevi yürütmüş, Türk askeri deneyiminin Azerbaycan operasyonel planlamasına aktarılmasında kilit bir figür olmuştur. Ancak “Azerbaycan ordusunu doğrudan komuta ettiği” veya “Azerbaycan üniforması giyerek savaşı yönettiği” yönündeki........
