Bir ülkenin sınırı yalnızca haritada çizili bir çizgi değildir. Suyun, enerjinin, ticaret yollarının nereden geçtiği de etki alanı da sınırın ve bunun üzerinden egemenliğin bir parçasıdır. Günümüzde bu listeye sessizce yeni bir kalem eklendi: verinin hangi yoldan aktığı.

Çoğu insan internete girerken tıkladığı sayfanın nereden geldiğini düşünmez. Oysa bir e-devlet işlemi, bir banka hareketi veya iki eposta yazışması, ülke içinden yine ülke içine yapılıyor olsa da bazen ülke içinde kalmayabilir; yurt dışındaki bir yönlendiriciye bazen de sunucuya gidip oradan geri dönebilir. Bu internetin tasarımındaki teknikler gereği. Veri, ucuz, geniş, hızlı yerden akıyor. Bu durum internetin teknik doğasında sıradan görünse de artık egemenlik açısından böyle değerlendirmek biraz saflık olur.

Bu meseleyi en iyi anlatan örnek, Azerbaycan'dır. Yıllarca güçlü ve tarafsız bir yerel internet değişim noktası bulunmadığı için, Azerbaycan içindeki iki nokta arasında akması gereken trafik dahi zaman zaman yurt dışındaki yönlendiricilerden dolaşıp geri gelmek zorunda kaldı. Sebep basitti: yerel takasın maliyeti, uluslararası trafikle aynı tutulmuştu. 

Veri aynı bir yük kargosu gibi maliyete göre yön alıyor. Bugün de örneğin Türkiye ile Azerbaycan arasındaki trafik o anda ucuz olan ağlar üzerinden, belki Almanya belki Polonya belki Rusya üzerinden yönlendirilerek akabiliyor. 

Burada anahtar kavram, internet değişim noktası kavramı, İDN = IXP. Bunu, farklı operatörlerin verilerini birbirine doğrudan ve düşük maliyetli teslim ettiği bir dijital gümrük kapısı gibi düşünebiliriz. Bu kapı ülke içinde güçlüyse trafik içeride kalır; hem........

© Türkgün