OECD, 30 Haziran 2026 Salı günü 2026 Asya-Pasifik Vergi İstatistikleri Raporu’nu yayımladı.

OECD’nin bu raporu, Ermenistan, Avustralya, Azerbaycan, Bangladeş, Bhutan, Kamboçya, Çin Halk Cumhuriyeti, Cook Adaları, Fiji, Gürcistan, Hong Kong (Çin), Endonezya, Japonya, Kazakistan, Kiribati, Kore, Kırgızistan, Laos Halk Demokratik Cumhuriyeti, Malezya, Maldivler, Marshall Adaları, Moğolistan, Nauru, Yeni Zelanda, Niue, Pakistan, Papua Yeni Gine, Filipinler, Samoa, Singapur, Solomon Adaları, Sri Lanka, Tayland, Timor Leste, Tokelau, Tonga, Vanuatu ve Vietnam dahil olmak üzere 38 ekonomi için 1990-2024 dönemi karşılaştırılabilir vergi geliri istatistiklerini derlemektedir. 

OECD’nin 2026 Asya-Pasifik Vergi İstatistikleri Raporu, ilk bakışta geniş kapsamlı bir veri seti sunan teknik bir çalışma gibi okunabilir. 38 ekonomiyi kapsayan, 1990–2024 dönemine yayılan karşılaştırılabilir vergi gelirleri; vergi yapıları, vergi dışı gelirler ve ayrıca kayıt dışı ve vergilendirilmesi zor sektörlere ilişkin özel analizler…

Ancak raporun gerçek önemi, bu teknik yoğunlukta değil; bu verilerin işaret ettiği yapısal dönüşümde ortaya çıkıyor. Çünkü raporun tamamına sinen temel fikir şu: vergi sistemleri artık ekonomiyi bütünüyle değil, ölçebildikleri ve idari olarak yakalayabildikleri kısmı vergilendiriyor.

Bu çerçevede raporun ilk önemli bulgusu, vergi/GSYH oranlarının bölge genelinde 2024 itibarıyla ortalama yüzde 19,7 seviyesinde gerçekleşmiş olması. Bu oran OECD ortalaması olan yüzde 34,1’in oldukça altında kalırken, Latin Amerika ve Karayipler ortalamasının (yüzde 21,7) da gerisinde, Afrika ortalamasının (yüzde 16,1) ise üzerinde bir konuma işaret ediyor. Ancak burada kritik olan nokta mutlak seviye değil; bu seviyenin oluşum dinamiği.

Çünkü veriler şunu gösteriyor: Asya-Pasifik bölgesinde vergi/GSYH oranı 2023–2024 döneminde sınırlı bir artış gösterse de (0,3 puan), bu artış homojen değil. Verisi mevcut olan 36 ekonominin 20’sinde oran düşerken, 16’sında artış gerçekleşmiş durumda. Düşüşlerin önemli bir kısmı, nominal GSYH büyümesinin vergi gelirlerini aşmasından kaynaklanıyor. Bu da vergi sisteminin yapısal olarak genişleyemediğini, büyümenin vergi tabanına eşit şekilde yansımadığını gösteriyor.

Öte yandan artış görülen ekonomilerde (özellikle Cook Adaları, Moğolistan, Marshall Adaları, Fiji ve Sri Lanka) yükselişin temel nedeni çoğunlukla sektör bazlı toparlanmalar ve döngüsel etkiler. Özellikle turizm gelirlerindeki artış ve emtia fiyat hareketleri belirleyici. Örneğin Moğolistan’daki artışta madencilik sektörünün performansı ile birlikte kişisel gelir vergisi reformlarının etkisi dikkat çekiyor. Ancak bu tür artışlar yapısal vergi kapasitesinden ziyade, konjonktürel gelir genişlemesine dayanıyor.

Bu noktada raporun en önemli teknik ayrımı ortaya çıkıyor: vergi kapasitesi artışı ile vergi tabanı genişlemesi aynı şey değil. Bölgedeki birçok ekonomide görülen durum, kapasite artışı değil, mevcut tabanın daha yoğun vergilenmesi.

Vergi yapısına bakıldığında bu durum daha da netleşiyor. 38 ekonominin 26’sında mal ve hizmet vergileri toplam vergi gelirlerinin ana bileşeni olmaya devam ediyor ve ortalama pay yüzde 50 civarında. Bu grup içinde KDV, 18 ekonomide en büyük vergi kalemi konumunda. KDV’nin payı Vietnam’da yüzde 24,7’den Vanuatu’da yüzde 56,8’e kadar değişiyor. Geri kalan ekonomilerde ise ithalat vergileri ve özel tüketim vergileri KDV’yi aşabiliyor.

Bu yapı, teknik olarak dolaylı vergileme ağırlıklı vergi sistemi anlamına geliyor. Yani vergi tahsilatı, gelir tespitinden ziyade tüketim üzerinden yürütülüyor. Bu tercih, idari açıdan rasyonel; çünkü KDV zincirleme yapısı sayesinde daha kolay izlenebilir ve tahsil edilebilir. Ancak aynı zamanda vergi sistemini regresif hale getirme potansiyeli taşıyor; çünkü vergi yükü gelir seviyesinden bağımsız biçimde tüketim üzerinden yayılıyor.

Gelir ve kurumlar vergisi tarafında ise daha........

© T24