Şehir hayatı insanı doğadan bir anda koparmıyor. Önce araya mesafe koyuyor. Günler ekran ışığında, kapalı alanlarda, telaş içinde geçiyor. Toprağa basmadan geçen günler, gökyüzüne bakmadan biten haftalar, mevsimi hissetmeden yaşanan aylar… Bir süre sonra beden yoruluyor ama nedenini tam olarak anlayamıyoruz. Oysa insanın duyuları doğayı aramayı bırakmıyor.

Doğayla yeniden bağ kurmak için ise her zaman uzun kaçışlara, orman yürüyüşlerine ya da şehirden uzaklaşmaya ihtiyaç yok. Bazen bu bağ sandığımızdan daha kolay bir şekilde yeniden kurulabiliyor. Aromaterapi burada anlam kazanıyor ve uçucu yağlar aracılığıyla bedenle, zihinle ve duygularla yeniden temas kurmanın yollarından biri haline geliyor. Şehir hayatının yoğun ritmi içinde kısa bir yavaşlama alanı açıyor.

Peki nedir bu aromaterapi?
Masaj mı?
Wellness rutini mi?
Spiritüel bir alan mı?
Lüks bir tüketim öğesi mi?
Karakterimize, yaşam biçimimize ve gelir düzeyimize göre yaklaşmamız ya da kaçınmamız gereken bir “iyi yaşam” trendi mi?
Belki biraz hepsi. Ama aynı zamanda bunların hiçbiri…

Aromaterapi, bugün çoğunlukla spa ritüelleri ve wellness kültürüyle birlikte anılıyor. Bu yanlış değil; ama eksik bir bakış açısı. Aromaterapiyi bugün seçilmiş bir yaşam pratiği ya da ayrıcalıklı bir deneyim gibi hissettiren şey, onun özünde yer alan bitkisel dünya değil; modern dünyanın doğallığı bir ayrıcalığa dönüştürmüş olması. Çünkü artık sessizlik, temiz hava, gerçek koku, yavaşlık ve dinlenme bile satın alınan deneyimlere dönüşmüş durumda. Bu yüzden birçok insan aromaterapiyi, insanla bitki arasındaki kadim ilişkinin bir uzantısı olarak değil, belirli bir yaşam tarzına ait bir ritüel gibi düşünebiliyor.

Oysa aromaterapi, bitkilerin çeşitli kısımlarından elde edilen yağların; ruh, beden ve zihin dengesini desteklemek amacıyla kullanılmasıdır. Bugün çoğunlukla estetik bir yaşam tarzının uzantısı gibi görünse de aromaterapinin hikayesi kadim bir bilgiye dayanır. Mezopotamya’daki ilk damıtma düzeneklerinden Antik Mısır’daki reçinelere, Hipokrat’ın aromatik banyolarından İbn Sina’nın geliştirdiği distilasyon yöntemlerine kadar bitkiler ve yağlar insan yaşamının güçlü parçalarından biriydi. İnsanlık tarihi boyunca aromatik bitkiler yalnızca güzel kokmak için kullanılmadı; korunmak, temizlenmek, bakım, sakinleşmek ve iyileşmek için de kullanıldı.

Bugün dahi bakliyat kavanozlarının içine atılan birkaç defne yaprağı, insanların “eski usul” bir alışkanlık gibi sürdürdüğü ama aslında aromatik bitkilerle kurulan çok eski bir ilişkinin devamıdır. Defne yaprağındaki uçucu yağın, “istenmeyen canlıları uzaklaştırarak koruma” işlevi, kavanozun içine bir gündelik yaşam pratiği olarak yerleşiverir. Bitki de uçucu yağı tam da bu nedenle üretmez mi?

“Cur moriatur homo cui salvia crescit in horto?” 

Çoğunlukla bir ritüelin parçası gibi düşündüğümüz; havayı arındırmak için adaçayı yakmak gibi uygulamalar da bize, adaçayının “Salvia” isminin “kurtarmak, iyileştirmek” anlamına gelen Latince “salvare” fiilinden türediğini hatırlatmalı… Salerno Tıp Okulu hekimlerinin  “Bahçesinde adaçayı biten adam neden ölsün?” sözü de bitkiye tarih boyunca yüklenen “kurtarıcı” anlamını öne çıkarıyor.

Hikaye aslında çok daha sıradan, çok daha yaşamın içindeki bir yerden başlıyor: mutfaktan, banyodan, çamaşırlardan, kurutulmuş otlardan… Tam da burada lavantadan söz edebiliriz. Kelimenin kökenine dair en yaygın görüş, “Lavandula”adının Latince “yıkamak” anlamına gelen “lavare” fiilinden türediği yönündedir. Bitkinin antik çağlardan beri temizlik ritüellerinde, banyolarda kullanılmış olması da bu bağlantıyı güçlendiriyor. Rivayete göre Romalılar lavantayı hamam sularına ekliyor, çamaşırlara güzel koku vermek için kullanıyordu. Bugün kullandığımız “lavabo” sözcüğü de aynı kökten geliyor; “lavābō” yani “yıkayacağım”. Kelimenin kökenine dair daha az yaygın başka bir yorum ise, lavantanın mavimsi tonlarından dolayı Latince “livere” yani “mavimsi olmak” fiiliyle ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Zamanla bu kök İtalyanca’da lavanda, Fransızca’da lavandre, İngilizce’de lavender biçimini alırken Türkçedeki “lavanta” sözcüğü de büyük olasılıkla İtalyanca formundan dilimize yerleşiyor. Buradan yola çıkarak lavantanın “laundry” yani çamaşırhane ile bağlantılı olabileceği bize artık uzak bir ihtimal gibi gelmemeli. Lavanta yüzyıllardır yalnızca hoş bir koku değil; temizlik, bakım ve arınma hissiyle birlikte anılıyor.

Bugün bildiğimiz anlamıyla modern aromaterapi ise, 19.........

© T24