447 400 km² coğrafyası ve 37,7 milyon nüfusu, kadim tarih ve kültürü ile Özbekistan Türk Dünyasının önemli ülkelerinden birisidir. Sovyetler Birliği döneminde kesintiye uğrasa da, öncesinde her iki ülke halkları arasında çok yoğun akışkanlık mevcuttu, özellikle hacca giden Özbek hacılar için hilafet merkezi İstanbul mutlak uğrak yeriydi. Özbekistan’ın kadim şehirleri Buhara, Semerkand Anadolu Türkleri için ortak medeniyetimizin köşe taşları, bu coğrafyada yetişen İmam Buhari, İmam Tirmizi, İmam Maturidi, Abdülhalik Gucdüvani, Bahaeddin Nakşibend gibi İslam alimleri manevi önderlerdi.

Sovyetlerin dağılmasından sonra bağımsızlığını kazanan Özbekistan ile Türkiye’nin işbirliğinin her geçen gün artması, diğer Türk devletleri ile birlikte Türk Devletler Teşkilatı(TDT)’nın içinde entegrasyonun sağlanmasında ve Teşkilatın küresel bir güce dönüşmesinde önemli rol oynamaktadır.

Sovyetler Birliği dönemi sonrası ilişkiler

Aynı dil, inanç ve kültüre sahip iki devlet arasındaki tarihi bağ ve kardeşlik Özbekistan’ın bağımsızlığını kazanması sırasında bir kez daha ortaya çıktı. SSCB’nin dağılmasından sonra 31 Ağustos 1991'de bağımsızlığını ilan eden Özbekistan’ı ilk tanıyan devlet Türkiye oldu.

16 Aralık 1991 tarihindeki tanımayı müteakip iki devlet arasındaki diplomatik ilişkiler 4 Mart 1992'de kuruldu. Türkiye'nin Taşkent Büyükelçiliği Nisan 1992'de, Özbekistan'ın Ankara Büyükelçiliği de Ocak 1993'te faaliyete başladı. İki ülke arasında 1996 yılında Ebedi Dostluk ve İşbirliği Anlaşması imzalandı.

Ancak Cumhurbaşkanı Kerimov yönetimi, Ankara’nın Özbek muhalefetinin Türkiye’de faaliyette bulunmasına göz yumduğu gerekçesiyle 2000’li yılların başından itibaren ilişkilerin seviyesini düşürdü, iki ülke arasında inişli çıkışlı dönemler yaşandı. 2003’te Başbakan Recep Tayip Erdoğan başkanlığında gerçekleşen resmi ziyaretten sonra Türkiye ile Özbekistan arasında uzun süre üst düzeyde bir ziyaret gerçekleşmedi.

Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev döneminde ilişkiler

Özbekistan’ı 1991-2016 arasında yöneten Cumhurbaşkanı İslam Kerimov’un 2 Eylül 2016’da hayatını kaybetmesinden sonra, 17-18 Kasım 2016 tarihlerinde Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Özbekistan’ı ziyaret etti. “Semerkant Buluşması” adı verilen bu ziyaret iki devlet arasında yeni bir dönemin kapısını açtı. Cumhurbaşkanı Erdoğan bu ziyareti “ilişkilerde yeni sayfa” olarak tanımlarken Özbekistan Cumhurbaşkanı Vekili Mirziyoyev “Artık lafta değil gerçekte çalışmanın tam vakti geldi.” sözleriyle eski soğuk dönemin kapandığına, sıcak kardeşlik döneminin başladığına işaret etti.

4 Aralık 2016’da yapılan cumhurbaşkanlığı seçimini Şavkat Mirziyoyev’in kazanmasının ardından Özbekistan yeni bir döneme girdi. 2017 yılında Özbekistan Cumhuriyeti’nin “2017-2021 yıllarında Beş Öncelikli Alanda Gelişimin Eylem Stratejisi”nin kabul edilmesiyle birlikte, içe kapanık olarak yönetilen Özbekistan’da hızla siyasi, ekonomik, toplumsal ve kültürel bir reform dönemi başlatıldı. Ülke izolasyonist yapıdan sıyrılarak dış dünyayla ilişkilerini geliştirmeye yöneldi ve ülkeyi dünyaya daha açık hale getirme politikası izlenmeye başladı.

Türk Cumhuriyetleri ile ilişkileri geliştirmeyi ve Sovyet döneminde çizilen sınırların aralarında yarattığı anlaşmazlıkları çözmeyi önceleyen Cumhurbaşkanı Şavkat Mirziyoyev ilk yurtdışı ziyaretini Türkmenistan’a gerçekleştirdi, daha sonraki ziyaretlerini de sırasıyla Kazakistan ve Kırgızistan’a yaptı. 25-26 Ekim 2017 tarihinde, 19 yıl aradan sonra Türkiye’ye ilk resmi ziyaretini gerçekleştirdi. İki ülke arasındaki işbirliğini “Stratejik Ortaklık” düzeyine çıkarma konusunda ortak bir bildiri imzalandı. Türk vatandaşlarına 3 gün içinde vize verilmesini öngören kararnameyi imzalayan Özbek hükümeti, Şubat 2018'de Türk vatandaşlarına 30 günlük vize muafiyeti tanıdı. Bu, iki ülke arasında seyahatleri artırdı, 2016'ya kadar haftada 5 kez yapılan tarifeli uçak seferleri sayısı bugün 100 civarına ulaştı.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan 29 Nisan-1 Mayıs 2018 tarihlerinde Özbekistan’a bir devlet........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü