Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın Suudi Arabistan ve Mısır’a yönelik ziyareti, ikili ilişkilerin ötesine geçen; savunma sanayii, enerji yatırımları ve Gazze başta olmak üzere bölgesel kriz dosyalarını aynı çerçevede ele alan çok katmanlı bir diplomatik temas sürecine işaret etmektedir. Ziyaret, bir ittifak ilanından ziyade, bölgesel dengeleri yeniden ayarlamaya dönük olgunlaşmış bir eşgüdüm arayışı olarak okunmaktadır.

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Suudi Arabistan ve Mısır’ı kapsayan bir bölgesel ziyaret gerçekleştirmiştir. İki gün süren bu ziyaret, özellikle İran dosyası başta olmak üzere bölgede gerilimlerin hâkim olduğu kritik bir döneme denk gelmektedir. 7 Ekim 2023 sonrasında bölgede yaşanan gelişmeler, Orta Doğu’da nüfuz haritalarının yeniden şekillenmesine yol açmış; İsrail’in Gazze ve Suriye’de eş zamanlı yürüttüğü askerî hamleler, bölgenin büyük aktörlerini geçmişteki ihtilafları geri plana itmeye ve geleceğe dönük yeni denge arayışlarına yöneltmiştir.

Bu süreç, Rusya-Ukrayna savaşının etkileriyle yıpranmış bir Avrupa ve Ukrayna, Çin ve başka dosyalarla meşgul bir Amerika gerçeğiyle birlikte değerlendirilmelidir. Küresel ölçekte ortaya çıkan bu tablo, bölge ülkelerini daha fazla birlikte hareket etmeye zorlamakta; Ankara, Riyad ve Kahire arasında ilerleyen dönemde daha büyük bir ittifakın önünü açabilecek bir çekirdek uzlaşıya zemin hazırlamaktadır.

Ziyaret gündeminde ekonomi ve savunma sanayii güçlü biçimde öne çıkarken, Gazze ve Suriye başta olmak üzere ortak dosyalar ile Tahran–Washington arasındaki gerilim ve bu gerilimin azaltılmasında bölge ülkelerinin oynayabileceği roller dikkat çekmektedir. Bu nedenle söz konusu ziyaret, bölgede yeni dengelerin inşası açısından önemli bir diplomatik adım olarak değerlendirilmektedir.

Suudi Arabistan Ziyareti: Riyad’da Bölgesel Eşgüdüm Arayışı

Türkiye tarafından Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’a gerçekleştirilen resmî ziyaret, Ankara ile Riyad arasında son yıllarda yeniden ivme kazanan ilişkilerin, bölgesel güvenlik ve istikrar başlıkları etrafında daha geniş bir çerçeveye taşındığını göstermektedir. Yemame Sarayı’nda düzenlenen üst düzey temasların, yalnızca ikili ilişkileri değil, Orta Doğu’nun karşı karşıya bulunduğu çok katmanlı krizleri de kapsayan bir gündeme sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Bu çerçevede Riyad ziyareti, Türkiye ile Suudi Arabistan arasındaki yakınlaşmanın ikili ilişkilerle sınırlı kalmadığını; Yemen, İran, Suriye, Filistin ve Gazze gibi dosyaları kapsayan daha geniş bir bölgesel denge ve istikrar arayışının parçası hâline geldiğini ortaya koymaktadır. Ziyaretin, bölgedeki güncel gelişmelerle eş zamanlı olarak gerçekleşmesi, temasların bölgesel ve küresel güvenlik ile istikrarı güçlendirmeye yönelik bir çerçevede ele alınmasına imkân sağlamıştır.

Ekonomi, Yatırım ve Savunma Sanayii Başlıkları

Riyad temaslarında ekonomik başlıklar özellikle Ankara ile Riyad arasındaki ticaret, yatırım ve finans alanlarında yoğunlaşmıştır. Orta ve uzun vadede ticaret hacminin kayda değer biçimde artırılmasının hedeflendiği; bu doğrultuda ikili ekonomik ilişkiler için niceliksel hedeflerin belirlendiği aktarılmaktadır. Bu süreçte, Suudi Arabistan’da faaliyet göstermek üzere Türk şirketlerine verilen yatırım lisansları ve ülkede resmî olarak faaliyet gösteren Türk şirketlerinin sayısındaki artış, ekonomik ilişkilerin derinleştiğine işaret etmektedir.

Vizyon 2030 çerçevesinde hayata geçirilen büyük ölçekli projelerin, Suudi pazarını Türk şirketleri açısından daha cazip hâle getirdiği; ekonomik ilişkilerin yalnızca ticaret hacmindeki artışla sınırlı kalmayıp uzun vadeli yatırımlar, altyapı projeleri ve sanayi iş birliği alanlarına yayıldığı vurgulanmaktadır.

Savunma sanayii alanında ise tecrübe aktarımı ve ortak üretim perspektifinin öne çıktığı görülmektedir. İleri teknoloji platformlarda birlikte yatırım ve üretim seçeneklerinin ele alındığı; savunma sanayiinin yalnızca askerî değil, aynı zamanda stratejik özerklik sağlayan bir alan olduğu belirtilmektedir. Yazılım ve sistem kontrolünün üretici ülkede bulunmasının, alıcı ülke üzerinde bağımlılık ilişkisi kurabildiği; bu nedenle yerli yazılım ve kontrol kabiliyetinin hedefleme, rota planlama ve kullanım yetkisi bakımından kritik bir üstünlük doğurduğu ifade edilmektedir.

Bölgesel Koordinasyon ve Ortak Dosyalar

Riyad ayağında Arap ve İslam dünyasında siyasi ve ekonomik açıdan merkezi bir konuma sahip olan Suudi Arabistan’ın, diplomatik girişimler ve uluslararası çözüm arayışları bakımından önemli bir platform niteliği taşıdığına dikkat çekilmektedir. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın ziyareti, iki ülke liderliği arasında bölgesel ve uluslararası konularda iletişim ve koordinasyonu artırma yönündeki iradeyi yansıtmaktadır.

Bölgesel gelişmeler bağlamında, Türkiye, Suudi Arabistan ve Mısır arasında İran, Suriye, Gazze ve Filistin meselesi gibi başlıklarda belirgin bir görüş uyumunun oluştuğu; son dönemde yayımlanan diplomatik açıklamalardaki içerik ve vurgu benzerliklerinin, bu ülkeler arasında ortak bir değerlendirme çerçevesinin şekillendiğine işaret ettiği aktarılmaktadır. Bölgenin karşı karşıya olduğu güvenlik riskleri ve siyasi belirsizlikler karşısında, ikincil anlaşmazlıkların geri planda kaldığı ve daha geniş kapsamlı bir eşgüdüm ihtiyacının öne çıktığı vurgulanmaktadır.

Mısır Ziyareti: Normalleşmeden Kurumsallaşmaya

Suudi Arabistan temaslarının ardından Kahire’ye geçilmesi, ziyaretin ikinci ayağının sembolik bir devamdan ibaret olmadığını; aksine Türkiye–Mısır ilişkilerinde yeni bir aşamaya işaret ettiğini göstermektedir. Uzun yıllar süren siyasi gerilimin ardından gerçekleştirilen bu ziyaret, ikili ilişkilerin yalnızca normalleşme düzeyinde kalmadığını, daha kurumsal ve çok boyutlu bir çerçeveye taşınmasının hedeflendiğini ortaya koymaktadır.

Mısır’daki temaslarda ikili ilişkilerin siyasi, ekonomik ve kurumsal boyutları kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Bu çerçevede Türkiye ile Mısır arasında tesis edilen Yüksek Düzeyli Stratejik İş Birliği Konseyi’nin ikinci toplantısına eş başkanlık edilmesi, ilişkilerin süreklilik ve düzenlilik temelinde yeniden yapılandırılması yönündeki iradenin somut bir göstergesi olarak değerlendirilmektedir. Söz konusu mekanizma, taraflar arasında yalnızca üst düzey siyasi temasları değil, aynı zamanda ilgili kurumlar arasında sistematik bir koordinasyonu hedeflemektedir.

Ziyaret kapsamında gerçekleştirilen Türkiye–Mısır İş Forumu da ekonomik ilişkilerin derinleştirilmesi açısından önemli bir platform olarak öne çıkmıştır. Mevcut ticaret hacminin orta vadede 15 milyar dolar seviyesine çıkarılmasının hedeflendiği; bu doğrultuda ticaret, yatırım ve finans alanlarında karşılıklı engellerin kaldırılmasına yönelik adımların gündeme geldiği aktarılmaktadır. Ekonomik ilişkilerin yalnızca ticaretle sınırlı kalmayıp, üretim, sanayi ve lojistik gibi alanlara yayılmasının amaçlandığı vurgulanmaktadır.

Ekonomi, Ticaret ve Afrika........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü