Fransa’da 1789’dan 2026’ya Uzanan Halk Öfkesi ve Avrupa’nın Geleceği
Tarihte halk ayaklanmalarından en derin şekilde etkilenen devletlerin başında muhtemelen Fransa vardır. Fransa, 1789’dan günümüze kadar bu geleneğin adeta laboratuvarı olmuştur. Rusya 1917’de, Çin 1911 ve 1949’da halk hareketleriyle, Haiti ise 1791 köle isyanıyla rejimlerini kökten değiştirmiştir. Ancak Fransa’da olan ayaklanmalar hem iç yapıyı hem de Avrupa’yı yani çevreyi defalarca sarsmış ve bir nevi şekillendirmiştir.
1789 Fransız İhtilali’nde halk ayaklanmasının etkisi, mutlak monarşiyi yıkan, feodal ayrıcalıkları kaldıran ve “halk egemenliği” fikrini Avrupa’ya yayan bir kırılma noktasıdır. Bastille’in basılması, Versailles yürüyüşü ve köylü isyanları, meclis reformlarını radikalleştirmiş; monarşiyi devirmiş, cumhuriyeti doğurmuş ve Napolyon dönemine giden yolu açmıştır. Bu olay, yalnızca Fransa’yı değil, Avrupa’nın siyasi haritasını da değiştirmiştir.
Günümüze geldiğimizde, 2005 varoş olayları, 2018 Sarı Yelekliler hareketi ve 2026’nın Ekim ayında yaşanan ve devam edeceği görünen grevler ile halk eylemleri, aynı köklerden beslenen ama farklı katmanlarda patlak veren bir sürekliliğin parçasıdır. Bu üç dalga, Fransa’nın toplumsal dokusundaki çatlakları, ekonomik adaletsizliği ve sömürge geçmişinin hâlâ kapanmayan yaralarını gözler önüne seriyor.
2005 ayaklanmasının karakteri neydi?
2005’te Paris banliyölerinde başlayan olaylar, iki Kuzey Afrikalı gencin polisten kaçarken elektrik akımına kapılarak ölmesiyle ateşlendi. On gün içinde binlerce araç yakıldı, kamu binaları tahrip edildi. Olayların temelinde işsizlik, ayrımcılık, polisin “ayaktakımı” söylemi ve göçmen kökenli gençlerin dışlanmışlığı yatıyordu. Kuzey Afrika ve Sahraaltı Afrika kökenli nüfusun yoğun yaşadığı varoşlarda, işsizlik oranları yüzde 40’lara ulaşmıştı. Bu, Fransa’nın sömürge geçmişinin ve hala devam eden o zihniyetin doğrudan yansımasıydı. Cezayir, Tunus, Mali, Senegal gibi eski kolonilerden gelen ailelerin çocukları, sözde “cumhuriyetçi eşitlik” ideolojisine rağmen entegrasyonun başarısızlığını yaşıyordu. Çünkü Fransa entegrasyon değil asimilasyon politikası takip ediyordu. 2005, postkolonyal bir isyan olarak okunmalıdır: Afrika’dan gelen öfke, Fransa’nın kendi topraklarında patlamıştı.
Sarı Yelekliler nerden çıktı?
2018’de başlayan Sarı Yelekliler hareketi ise farklı bir sosyal tabana sahipti. Akaryakıt zammı, satın alma gücünün erimesi ve elitlere duyulan öfke, taşra ve orta sınıfı sokağa döktü. Paris’in lüks semtlerinde camlar kırıldı, Macron hükümeti geri adım atmak........
