Kimsesizlerin Kimsesi: Cumhuriyet
Bugün 29 Ekim, Cumhuriyetin ilanının 103’üncü yıldönümünü kutluyoruz. Bugünkü gazetelerde, ekranlarda, meydanlarda, sosyal medyada yine aynı cümleler yankılanacak. “Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir” denecek, duvarlara Atatürk fotoğrafları asılacak, nutuklar atılacak. Yağmur bahane edilerek ertelenmeyen törenlerde de o malum cümleyi bir kez daha duyacağız: “Cumhuriyet kimsesizlerin kimsesidir.” Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün bu sözü, bugün sadece slogan düzeyinde kalmaması, ciddiyetle sorgulanması gereken tarihi bir vaadi anımsatıyor.
Cumhuriyet, yalnızca bir rejim değişikliği değildi. Egemenlik saraydan millete geçti, fakat daha da önemlisi Cumhuriyet, bu egemenliğin sosyal adalet ve eşit yurttaşlıkla somutlaşmasını hedefledi. Eğitim seferberliği, kadın hakları ve hukuk devrimi, insanı geleneksel otoritelerin gölgesinden, “teba” olmaktan çıkarıp özgür bir yurttaşa dönüştürmek içindi. “Kimsesizlerin kimsesi” olmak, devletin güçlünün değil, korumasızın yanında durması demekti. Kimsesizin sesi ise ancak özgür bir kamusal alanda, hesap soran bir basınla duyulabilirdi. Cumhuriyetin kurucuları da basını, halkı aydınlatan ve iktidardan hesap soran asli bir güç olarak görmüştü.
Fakat bugün bu vaadin karşılığına baktığımızda, Cumhuriyetin kurucu değerlerinden ve çağdaş uygarlık rotasından ne kadar saptığımızı sadece muhalif eleştiriler değil, uluslararası raporların soğuk ve acımasız rakamları da yüzümüze çarpıyor.
Erkler Ayrılığı ve Hukukun Çöküşü
2017’deki anayasa değişikliklerinin ardından geçilen Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemiyle birlikte yasama, yürütme ve yargının tek elde toplanması erkler ayrılığını fiilen ortadan kaldırdı. “Yargı, iktidarın muhaliflere ayar çekme aracına dönüştü” eleştirisi artık bir varsayım değil, istatistiksel bir gerçek. Anayasa’nın 153. maddesi Anayasa Mahkemesi kararlarını herkes için bağlayıcı sayıyor ama yerel mahkemeler, iktidara güvenerek bu kararları yok sayabiliyor.
Sonuç mu? Dünya Adalet Projesi’nin (WJP) güncel endeksinde, hukukun üstünlüğü sıralamasında 143 ülke arasında 118. sıradayız. Oysa aynı endekste on yıl önce 80. sıradaydık. Küresel Demokrasinin Durumu (IDEA) raporuna göre ise temel insan hakları ve yargı bağımsızlığında 173 ülke arasında Kamerun ile birlikte 149. sıraya gerilemiş durumdayız. İktidar bu........
