Bu ülkede yaşayan her vatandaşın başucu kitaplarından biri mutlaka Nutuk olmalı. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşunu, hangi koşullarda doğduğunu ve hangi mücadelelerin sonucunda hayata geçtiğini anlamak isteyen herkesin bu büyük eseri okuması gerekiyor. Hatta Cumhuriyet tarihini anlatan ders kitaplarının yanında Nutuk’a da özel bir yer ayrılmalı.

Mustafa Kemal Atatürk’ün 1919-1927 yılları arasındaki gelişmeleri anlattığı Nutuk, yalnızca bir tarih kitabı değildir. Aynı zamanda bir milletin bağımsızlık mücadelesini, eski bir yönetim anlayışından yeni bir devlet düzenine geçişini ve bu süreçte yaşanan tartışmaları ortaya koyan önemli bir tarihî belgedir.

Atatürk, üç aylık bir hazırlık döneminin ardından Nutuk’u 15-20 Ekim 1927 tarihleri arasında Cumhuriyet Halk Partisi’nin İkinci Büyük Kurultayı’nda okur. Millî Mücadele’nin hangi şartlarda başladığını, bağımsızlık yolunda hangi engellerin aşıldığını ve Cumhuriyet’e nasıl ulaşıldığını anlatır. Yaşananları tarihe not düşerken, gelecek kuşaklara da önemli bir sorumluluk bırakır: Geçmişi bilmek ve ondan ders çıkarmak.

Bugün, Cumhuriyetimizin ilanının 103. yılını kutluyoruz.

Aradan geçen 103 yıla rağmen Cumhuriyet’in nasıl ve hangi koşullarda ilan edildiğini, bu kararın önündeki engelleri ve yaşanan tartışmaları hatırlamakta yarar var. Çünkü Cumhuriyet, bir gecede alınmış basit bir yönetim değişikliği kararından ibaret değildir. Yüzyıllar boyunca süren saltanat geleneğinin sona ermesi ve egemenliğin millete ait olduğu yeni bir devlet anlayışının benimsenmesi anlamına gelir. Bir tarafta köklü bir imparatorluk geleneği, diğer tarafta çağdaş bir devlet kurma iradesi vardır. Bu iki anlayışın çatışması, Cumhuriyet’e giden yolun ne kadar zorlu olduğunu gösterir.

Atatürk, Cumhuriyet’in ilan edildiği gece yaşananları Nutuk’ta şöyle anlatır:

“Efendiler, Meclis’çe Cumhuriyet kararı 29/30 Ekim 1923 gecesi saat 20.30’da verildi. On beş dakika sonra, yani 20.45’te Cumhurbaşkanı seçildi. Durum, aynı gece bütün memlekete bildirildi ve her tarafta gece yarısından sonra yüz bir pâre top atılarak ilân edildi.” Cumhuriyet’in ilanı, milletin bağımsızlık mücadelesinde ulaştığı önemli bir aşamadır. Ancak bu kararın ardından yaşananlar, yeni yönetim biçiminin herkes tarafından aynı şekilde karşılanmadığını da gösterir.

Atatürk,........

© Sonsöz