“…sahneye çıkan bir konuşmacı söz aldı. İki bin çift göz üzerine dikilmiş, iki bin gırtlaktan çıkan ses, her tümcenin sonunda sevinç naraları atıyordu… Genç, aç bakışlı, ateş dolu bir kişiydi. Konuşurken ellerini, kollarını sallıyor ve sanki topluluğa yumruklar atıyordu. Jurgis’e göre, devrimin ruhu ve sesiydi bu genç adam. «Örgütlenin, örgütlenin, örgütlenin!» böyle bağırıyordu.”

İşte patronlar böyle bir sahneden korkarlar. Korkuları öyle köklüdür ki emekçilerden farklı olarak süreklileşmiş güçlü örgütlere ve hiç bulanıklaşmayan sınıfsal bir bilince sahiptirler.

Dışarıdan bir gözle, sermayedarlar arasındaki rekabete dair bir aşinalığımız olsa da, aralarındaki güçlü iş birliğine dair hayat deneyimimiz hemen hiç yoktur. Çünkü, ülke servetinin yüzde 70’ini elinde tutan en zengin yüzde 10’un gündelik hayatı birçoğumuz için bilinmezlikler içerir. Medyaya büyük oranda amaçlı şekilde kendi sızdırdıkları bilgiler ve hastalık saçan televizyon dizileri dışında çok az tanıdığımız patronlar dünyası, toplumsal algıda gerçekdışı şekillerde temsil edilir. Sosyalist edebiyat, sıklıkla emekçilerin hikayelerini anlatsa da sermaye sınıfının somut betimlemelerini içeren eserler de barındırır: Émile Zola’nın “Germinal”, Jack London’ın “Demir Ökçe”, Dimitır Dimov'un “Tütün: Sarı Dünya”, Erol Toy’un “İmparator” adlı romanları gibi… Upton Sinclair’in hem işçilerin hem sermayedarların hikayelerini birbirini tamamlayarak anlattığı romanlar, sınıfın her iki cephesini de anlatma konusunda oldukça başarılıdır.

Grev konusuna geçmeden önce, yazının en başında itiraf etmek isterim: Grev psikolojisine dair bildiklerimin çoğunu, psikoloji biliminden ziyade, sınıfın deneyimlerini aktaran bu yazarlardan öğrendim. Bunun temel sebebi, çalışma hayatını inceleyen psikolojik araştırmaların nadiren emekçilerin perspektifini temel alması. Amerikan ekolüne bağlı endüstri ve örgüt psikolojisinin, çalışma yaşamına dair kurduğu anlatı, ortaya çıkışından itibaren sınıfsal bir tarafgirlikle maluldür. Amerikan ekolüne bağlı endüstri psikologları, uzun yıllar işçi psikolojisini yalnızca verimlilik, örgütsel uyum ve kâr maksimizasyonu adına şekillendiren bir ara kadro olarak konumlanmış; sınıf çatışmasını, emek sömürüsünü ve bu sömürüye karşı en meşru kolektif savunma araçlarından grevi araştırma odağından uzak tutmuştur. Grev konusunda yapılmış az sayıdaki araştırmanın büyük bir kısmı Avrupa ekolüne bağlı çalışma psikologları tarafından gerçekleştirilmiştir.

Grev araştırmaları, grevi önceleyen koşullara, sürecin iç dinamiklerine ve toplumsal etkilere bağlı gelişmelere odaklanır. Grevin ilk kıvılcımı, adaletsizlik algısı ve haksızlığa karşı duyulan öfkeyle başlar. İşçilerin bizzat maruz kaldığı haksızlıklara karşı adaletsizlik algısı, ancak öfkenin eşliğinde işçilerin kolektif eylemini besleyebilmektedir. Sinclair Şikago Mezbahaları romanında böyle bir anı çok canlı şekilde betimler: “İki yıl içinde aylık ücretleri üçte bir oranında azalmıştı ve her geçen gün de biraz daha azalmaktaydı. Marija yeni işinde çalışmaya başlayalı bir ay olmuştu ki, kovulduğu fabrikada yeniden bir maaş indirimi yapılmış ve kızların maaşı tam yarıya düşmüştü. Öfkeleri öylesine büyüktü ki, kendiliklerinden sokağa çıkarak bir miting düzenlediler. İçlerinden bir tanesi, bir yerlerde, ezilen işçiyi kızıl bir bayrağın temsil ettiğini okumuştu. Hemen bir bayrak yapıp öfke içinde bağıra çağıra sokaklarda dolaşmaya başladılar. Bunun sonucu yeni bir sendikanın kurulması olmuştu.”

Marija’nın şahsında gördüğümüz bu öfke kıymetlidir; fakat bir grevi dar bir ücret tepkisinin ötesine taşıyıp sınıfsal bir dayanışmaya dönüştüren asıl güç, sınıf kardeşlerine yapılan adaletsizliğe karşı da benzer bir duyarlılığı geliştirmektir. En başta yanındaki tezgâh arkadaşına olmak üzere başkalarına yapılan haksızlığı kendi benliğinde hisseden işçi, empati köprüsüyle grevin ahlaki meşruiyetine sarsılmaz bir inanç geliştirir. Grevi meşru görüp görmemek üzerinden işçiler ve patronlar arasında grev sürecince büyük bir psikolojik savaş verilir. Meşruiyet ise çoğu durumda insanca bir yaşam isteğinin paylaşılmasıyla ve buradaki insani durumun halk için anlaşılır kılınmasıyla sağlanır.

Sinclair, Petrol! romanında grevin birkaç sentlik bir zam talebinden çok daha fazlası olduğunu şu sözlerle hatırlatır: “...üç vardiyalı mesai hakkını kazandıkları takdirde öğrenmek ve düşünmek için boş zamanları olacak, böylece toplumda daha iyi yerlere gelebilecek, çocuklarının daha iyi bir eğitim almasını sağlayabileceklerdi. Grevin esas konusu buydu... İşçiler tam da konumlarının doğası gereği ancak birleşerek zafer kazanabilirlerdi; bu yüzden isteseler de istemeseler de bir dayanışma, kardeşlik ve işbirliği ideali kurmak zorundaydılar.”

Ne var ki haksızlık algısı ve öfke her zaman dosdoğru eyleme akmaz; sermayenin ideolojik aygıtları ve bireyin mevcut düzeni savunma refleksi daha işin başında grev hazırlıklarını boşa çıkarabilir. Sistemi meşrulaştırmaya dönük........

© soL