Her dönemin üretim biçimi o dönemin cezalandırma yöntemlerini de şekillendirmiştir. Kapitalizm öncesi cezalar genel olarak bedensel cezalar şeklindedir. Burada ceza alan kişiler idam, sürgün, işkence gibi bir dizi cezaya maruz kalırdı. Hapsetme ceza değil cezanın infazına giden süreçte bekletme biçiminde kullanılmaktaydı. Cezanın amacı “ıslah” etmek üzerine değil daha çok caydırmak üzerine kurulmuştur. Kapitalist ilksel birikim ile beraber zorla yerinden yurdundan edilen ve hızlı şekilde işçileşen tarımsal nüfustan çalışmak istemeyenler toplumun dışına itilmeye başlandı. Bu dönemde çalışmak istemeyen aylaklık edenlerin “göğsüne kızgın demirle V harfi damgalanır, zincire vurularak sokaklarda ya da başka işlerde çalıştırılırdı”. Topraklarından koparılan, sokaklara atılan tarımsal nüfus damgalanarak ücretli sistemin boyunduruğu altına alınıyordu. Kapitalist tarım için gerekli alan ele geçirilmiş; toprak, sermayenin bir parçası haline getirilmiş ve kent sanayileri için gerekli, “özgür” ve yertsiz yurtsuz proletarya sağlanmıştı. Tam bu dönemde diğer bir disipline alma yöntemi ise hapishaneler oldu. Çalışmayanlar, yerlerinden edilenler buralarda disipline sokulmaya çalışıldı. Çalışma evleri ve ıslah evlerinin ortaya çıkışı da tam da bu dönemdedir. Bu sebeple kapitalist ilişkilerle hapishanelerin değişim ve dönüşümü sıkı sıkıya ilişkilidir.

Türkiye’de de hapishane politikalarındaki değişikliklere baktığımızda kapitalist ilişkilerin gelişme süreci ile paralellik gösterdiğini çok rahatlıkla söyleyebiliriz. Özellikle 12 Eylül 1980 darbesi ile beraber hapishane politikaları tamamen değişmiştir. Yapılan askeri darbe yeni ekonomik modelin rahatça uygulanması ve politik atmosferin bu sebeple yok edilmesi için yapıldı. Darbe ile beraber ekonomik değişime toplumsal muhalefetin ses çıkarmasını önlemek isteyen devlet öncelikle geniş koğuşlar şeklinde olan hapishaneleri daraltarak işe başlamıştır. E ve H tipi hapishanelerle oda ve hücre sistemine geçildi. Tek kişilik hücre modeli ilk olarak 1987’de Eskişehir’de inşa edilen özel tip hapishaneydi. 1996 yılında Eskişehir Özel Tip Hapishanesi’ne politik mahpusların sevk edilmesi gündeme geldi o dönem burayı tabutluk olarak değerlendiren mahpusların yaptığı ölüm oruçları ile saldırı püskürtüldü. 90’larda Türkiye ekonomisi........

© sendika.org