Ekmek, barış, toprak ve iktidar: Emekçilerin dünyayı değiştirdiği gecenin bugüne söyledikleri 

“Burjuva devletleri, oy hakkı veya biçimsel özgürlük gibi kurumları gerçek doğalarını gizlemek için kullanır; ancak bunlar hâlâ sermayenin hizmetinde baskı makineleridir.” 

Bundan tam 109 yıl önce, 1917 yılının 7 Kasım gecesi, Rusya’nın başkenti Petrograd’da işçiler, askerler ve denizciler silahlarını alıp hükûmetin oturduğu Kışlık Saray’a yürüdü. Sabaha karşı saray düştü. O gece iktidar, yüzyıllardır hep zenginlerin, toprak ağalarının ve krallarının elinde olan bir ülkede, ilk kez emekçilerin kendi kurduğu meclislere geçti. 

Bu olaya “Ekim Devrimi” denir; ama biz onu kasımda anarız. Bunun basit bir nedeni var: O yıllarda Rusya eski takvimi kullanıyordu. Rus takvimine göre devrim 25 Ekim’de olmuştu; bugün kullandığımız takvime göre ise bu tarih 7 Kasım’a denk gelir. 

Ekim Devrimi yalnızca bir ülkede hükûmetin değişmesi değildi. Tarihte ilk kez, toplumun büyük çoğunluğunu oluşturan çalışan insanlar “Bu ülkeyi biz yönetebiliriz” dedi ve bunu denedi. Bu deneme dünyanın her yerinde patronları korkuttu, emekçilere ise umut verdi. Bugün sekiz saatlik işgününden kadınların eşit haklarına, sosyal güvenlikten parasız eğitime kadar pek çok kazanımın arkasında, doğrudan ya da dolaylı olarak, o gecenin izi vardır. 

Açlık, savaş ve Çar'ın Rusya’sı

1917’den önce Rusya’yı “Çar” yönetiyordu. Çar, gücünü halktan değil, “Tanrı’dan aldığını” söylüyordu. Halkın büyük çoğunluğu köylüydü. Köylüler toprağı işliyor, ama toprak onların değil, büyük toprak sahiplerinin oluyordu. Şehirlerde ise fabrikalar yeni yeni büyüyordu. İşçiler günde on iki, on dört saat çalışıyor, karanlık ve havasız koğuşlarda yaşıyordu. 

1914’te Birinci Dünya Savaşı başladı. Çar, milyonlarca köylü ve işçiyi cepheye gönderdi. Askerlerin çoğunun doğru düzgün silahı, postalı bile yoktu. Cephede milyonlarca insan öldü. Geride kalanlar için ekmek kuyrukları uzadıkça uzadı. Halk şunu soruyordu: “Bu savaş kimin için? Biz ölüyoruz, onlar zenginleşiyor.” 

Lenin, 1916’da yazdığı "Emperyalizm" kitabında kapitalizmin tekelci aşamaya geçtiğini, büyük güçlerin dünyayı pazar ve hammadde kaynakları için paylaştığını ve Birinci Dünya Savaşı’nın bu paylaşım kavgasının ürünü olduğunu ortaya koydu. Bu çözümlemeye göre devrim, kapitalizmin en gelişmiş olduğu yerde değil, emperyalist zincirin en zayıf halkasında patlayabilirdi. 

Rusya bu zayıf halkaydı. Yarı feodal bir tarım düzeni ile yabancı sermayeyle kurulmuş ileri teknikli dev fabrikalar yan yana duruyordu. Troçki’nin eşitsiz ve bileşik gelişme diye adlandırdığı bu durum, küçük ama yoğunlaşmış ve örgütlenmeye yatkın bir sanayi proletaryasını, toprak açlığı çeken devasa bir köylülükle aynı tarihsel ana yerleştirdi. 

Bir halkın sekiz ayda uyanışı

Devrim aslında iki aşamada gerçekleşti. 1917’nin şubat ayında, Petrograd’da dokuma fabrikalarında çalışan kadın işçiler “Ekmek!” diye bağırarak sokağa çıktı. Grev bütün kente yayıldı, askerler halka ateş etmeyi reddetti ve birkaç gün içinde Çar tahttan indi. 

Ama Çar'ın yerine geçen “Geçici Hükûmet” halkın isteklerini yerine getirmedi. Savaşı sürdürdü, toprağı köylüye vermedi, ekmek sorununu çözmedi. Bu arada işçiler ve askerler kendi meclislerini kurmuştu. Bu meclislere Rusça “Sovyet” denir; kelimenin anlamı düpedüz “danışma meclisi”, “kurulu” dur. Her fabrika, her alay kendi temsilcisini seçiyor, beğenmediği temsilciyi geri çağırabiliyordu. 

Böylece ülkede iki ayrı güç oluştu: Bir yanda zenginlerin desteklediği Geçici Hükümet, öte yanda emekçilerin Sovyetleri. Lenin, Nisan’da sürgünden döner dönmez açık bir çağrı yaptı: “Bütün iktidar Sovyetlere!” Bolşevik Parti’nin sloganı ise üç kelimeyle halkın ne istediğini özetliyordu: Ekmek, barış, toprak. 

Lenin, Şubat ile Ekim arasındaki durumu ikili iktidar olarak çözümledi: Bir yanda burjuvazinin ve toprak sahiplerinin çıkarlarını temsil eden Geçici Hükûmet, öte yanda silahlı işçi ve askerlere dayanan Sovyetler. Bu, uzun süre korunamayacak kararsız bir denge durumuydu; iki iktidardan biri ötekini ortadan kaldırmak zorundaydı. 

Sovyet biçiminin kuramsal önemi, Marx’ın 1871 Paris Komünü üzerine yaptığı gözlemlerle doğrudan bağlantılıdır: Seçilmiş temsilcilerin her an geri çağrılabilmesi, yasama ile yürütmenin bir arada olması ve görevlilerin bir işçi ücretinden fazlasını almaması. Ekim, Komün’ün yarım kalan deneyiminin daha büyük bir ölçekte yeniden sahneye çıkışıydı. 

Oy veriyoruz, ama kim yönetiyor?

Yazının başındaki söz, Lenin’in devlete bakışını özetliyor. Bunu gündelik hayattan bir örnekle anlatalım. Diyelim ki birkaç yılda bir sandığa gidiyoruz. Oy pusulasında herkesin oyu eşit sayılıyor: Fabrika sahibinin de bir oyu var, o fabrikada asgari ücretle çalışan işçinin de. Kâğıt üzerinde herkes eşit. 

Peki seçimden sonra ne oluyor? Fabrika yine aynı patronun, toprak yine aynı ağanın, banka yine aynı holdingin oluyor. Gazeteler, televizyonlar büyük ölçüde paralı çevrelerin elinde. İşçi greve çıktığında karşısına çoğu zaman jandarma, polis ve mahkeme çıkıyor. Emekli, maaşının yetmediğini söylemek için meydana çıktığında da benzer bir tabloyla karşılaşabiliyor. Lenin işte buna dikkat çekiyordu: Kurallar eşit görünür, ama güç eşit değildir. Oy hakkı ve özgürlükler önemlidir, onlar da emekçilerin mücadelesiyle kazanılmıştır; fakat ekonomik güç bir avuç insanın elinde kaldıkça bu haklar asıl........

© sendika.org