menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Kızıl Îcâz Dersleri–33

11 0
18.10.2026

Emir, Dua ve İltimas: Talebin Makama Göre Üç Yüzü

Birinden bir iş yapmasını istemek, sözün yalnız biçimine bakılarak anlaşılmaz. Aynı “yap” ifadesi buyurma, yakarma veya eşitler arasında rica etme mânası taşıyabilir. Bugünkü ders, talebin söyleyen ile muhatap arasındaki konuma göre aldığı üç adı inceliyor.

1. Süllem’in asıl metni

Abdurrahman el-Ahdarî’nin es-Süllemü’l-Münevrak metninde, inşâ bahsindeki beyit şöyledir:

أَمْرٌ مَعَ اسْتِعْلَاءٍ وَعَكْسُهُ دُعَا
وَفِي التَّسَاوِي فَالْتِمَاسٌ وَقَعَا

Yaklaşık mânası: Üstten isteme emir, bunun tersi dua; eşitlik durumunda isteme ise iltimastır. Beyit, üç ayrı fiil kipinden çok, talebin hangi makamdan yöneldiğini öğretir. Buradaki “dua”, yalnız ibadet dilindeki dua ile sınırlı olmayıp aşağı konumdan yukarıya yöneltilen talebin mantık ve belâgat terimidir.

2. Bediüzzaman’ın Kızıl Îcâz haşiyesi

Üstad, “emir”in tek başına buyurma kalıbına indirgenemeyeceğini gösterir. Bir emir kalıbı bağlama göre tehdit, irşad, ikram, tahkir, temenni veya başka bir maksat taşıyabilir. Bu yüzden lafzın görünen şekliyle maksadını ayırmak gerekir. Haşiyedeki kayıt ayrıca isti‘lânın, söyleyenin kendisini üstün konumda tutarak seslenmesi olduğunu düşündürür; onun gerçekte üstün olması şart değildir.

Haşiyenin dikkat çekici diğer noktası, yaratmaya ilişkin ilâhî emirle insana yönelen teklifî emrin........

© Risale Haber