Rus Kumandanına Kıyam Etmeme Hadisesine Şahit Bir Kahraman: Molla Münevver
Değerli Dostlar! Bu yazımızda Bediüzzaman Said Nursi’nin Horhor Medresesi talebelerinden harp arkadaşı ve Rusya esareti sırasında Rus kumandana kıyam etmemesine şahitlik eden bir kahramanın, Nur talebeleri arasında Molla Münevver diye anılan ağabeyin hayatını ele almaya çalışacağız inşaallah.
Van'da Üstad'la beraber harbe iştirak eden Molla Münevver'in asıl ismi Mehmed Münevver Çetin'dir. Doğumu 1873 tarihi olup, doğum yeri, Bitlis vilâyetinin İsparit nahiyesinin Çirçak köyüdür.1 Çirçak Köyü, Nurs’a yaklaşık beş kilometre mesafede olup, Nurs Köyünün güneyine düşen, yüz hanelik ve 1200 nüfuslu bir köydür. Van’a bağlı, eski ismi Müküs olan Bahçesaray’a 28 kilometre mesafede olan Çirçak Köyü, Nurs Köyü ile Bahçesaray güzergâhında yer almaktadır.2
Molla Münevver Ağabey tahsil hayatına başlamasını şöyle anlatır: “15 yaşında iken eski medrese usulü ile tahsile başladım. Beş sene kadar okuduktan sonra Birinci Cihan Harbinden önce Van'a gelerek Horhor’da talebe okutan Bediüzzaman'ın medresesine ben de dâhil oldum.”3
Molla Münevver Ağabey’in Horhor Medresesinde aldıkları eğitim tarzını anlattığı Mehmed Kırkıncı Hoca bu hatırayı şöyle kaleme dökmüştür: “Molla Münevver’in anlattığı şu hâtıraya çok taaccüb etmiştim: “Üstad’ımız, her gün ikindiye kadar bir hoca ve müderris olarak bizlere ders verirdi. İkindi namazından sonra bir erkân-ı harb tavrını alırdı ve şu kalenin arkasında bize harb tâlimi yaptırırdı. Burada her birimizi cesaretli, celâdetli birer kumandan gibi yetiştirmişti. Havada uçan kuşu vurabilecek kadar keskin birer nişancı hâline gelmiştik. Bu hâle bir mânâ veremiyorduk. Neden biz de diğer talebeler gibi sadece ilimle uğraşmıyor da, mesaimizin bir kısmını tâlime ayırıyorduk? Sonradan Cihan Harbi’nin çıkmasıyla anladık ki, Üstad’ımız meğer bizi harbe hazırlıyormuş.”4
Molla Münevver, Üstad’la beraber harbe katılmalarını Necmeddin Şahiner’e şöyle anlatmıştır: “Birinci Cihan Harbi başlayınca Bediüzzaman hocalığı bırakarak, gönüllü alay kumandanı oldu. Bizlerden de isteyenler, onunla birlikte harbe iştirak etti. Ben kendileriyle (Üstad'la), Gevaş ve Bitlis harplerinde bulundum. Kış bastırmıştı. Her taraf kardı. Bitlis'te Üstad'la birlikte birkaç talebe kalmıştık. Bütün arkadaşlarımız şehid oldular. Geceleyin yüksek bir duvardan atlarken Üstad'ın ayağı kırıldı. O ızdırap anında katiyyen şikâyet etmiyor, 'of' bile demiyordu. 36 saat soğuk, kar, çamur içinde bir dehliz içinde kaldık. İleride Rus nöbetçileri gözüküyordu. Nöbetçileri tek tek, dehlize çekip, hançerle gebertmek istedik. Üstad bize bir zarar gelmemesi için izin vermedi. Dehlizin üzerinden de Rusların seslerini işitiyorduk. Üstad sonra Abdülvahhap isimli arkadaşımıza, 'Sen çeviksin, fırla git ve teslim ol, Ermenilerin eline geçme, biz de sonra teslim oluruz.' dedi."
"Az sonra Ruslar gelerek bizi alıp kumandanlarının bulunduğu yere götürdüler. Kumandan Türkçe bilmediğinden, Ermenilerden bir tercüman getirdiler. Arkadaşımız Abdülvahhap da biraz Rusça biliyordu. Ermeni tercümanın, Üstad'ın sözlerini yanlış aktardığını Üstad'a bildirdi. Bunun üzerine Üstad hiddetlenerek, Müslüman bir tercüman getirmelerini istedi. Az sonra Tatarlardan bir tercüman getirdiler."
"Rus kumandanı, Üstad'a 'Siz tanınmış ve nüfuzlu bir kumandansınız. Aşiretlere birer mektup yazarak, gelip silâhlarını teslim etmelerini bildirin. Anlaşma yapalım. Yine buraları onlara bırakıp gideriz” deyince, Üstad cevaben: 'Siz Ermenilerin silâhlarını toplayın, onlar bizim himayemize girsinler, o zaman sizinle anlaşırız.' dedi. Rus kumandanı: 'Bitlis ve Muş civarında 35 bin silahlı Ermeni var. Bunların hepsinin silâhlarını toplamak imkânsızdır.' dedi. Üstad hiddetlenerek, 'Biz bunlara bu kadar hürriyet verdiğimiz halde, başımıza bu felâketi getirdiler. Çoluk çocuk dinlemeden katliam yaptılar. Geri kalan insanları da çeşitli desiselerle onlara kırdırmak mı istiyorsunuz? Bütün dağ-taş senin askerlerinle dolsa, bundan sonra Deliklitaş'ı geçemeyeceksiniz.' Daha sonra Üstad'ı Said isminde bir talebesini yanına almasına müsaade ederek, bizden ayırdılar ve Rusya'ya sevkettiler."5
1952 yılında Van’ı ziyaret eden Mehmed Kırkıncı Hoca, Van hatıralarını anlatırken “Bediüzzaman’dan Harb Hatıraları” başlığı altında şunları anlatır: “Ertesi sabah Molla Hamid ve Ali Çavuş’la birlikte Van’a döndük. Başta Molla Münevver olmak üzere, Üstad’ın hayatta olan diğer talebelerini ziyaret ettik ve akşam Molla Hamid’in evinde bir araya geldik. Sohbete katılan Üstad’ın bu eski talebelerinin sayısı on kadardı. Her biri değişik hâtıralar anlattı. Molla Münevver, sözü Üstad’ın harpteki hâtıralarına getirerek şöyle dedi: “Üstad’ımız çok yüksek düşünür, vatan ve milleti âlicenabâne severdi. Cephede beraberdik. Düşman karşısındaki Bediüzzaman bambaşka bir karakter sergiliyordu. Bir erkân-ı harb kadar mâhirdi. Çelikten bir irade taşıyordu. Tedbirli olduğu kadar da soğukkanlı idi. Düşman toplarının hücumu karşısında hem mukabil taarruzda bulunuyor, hem de Kur’ân’a ait mühim bir tefsir yazıyordu. Şecaat ve himmetin şâhikasındaydı. Karşısındaki koca Rus Ordusu onun metanetini bir an olsun sarsamadı. Bazen kükremiş bir aslan heybetiyle düşman safları üzerine haydarâne yürürdü. O, metanet ve şecaatte misline tarihte nâdir rastlanan müstesna bir kumandandı.”6
Molla Münevver Ağabey, Üstad ile beraber esir düşer ve onunla beraber Kostroma’ya sevk edilir. Burada Üstad’ın esir kampında Rus Kumandana kıyam etmemesine (ayağa kalkmamasına) şahitlik eder. İhsan Atasoy, bu şahitliği şöyle anlatır: “Bitlis’te........© Risale Haber
