Bediüzzaman ve Abdülhakim Arvasi’nin Talebesi Bir Alim: Molla Abdülmecid Perihanoğlu
Değerli dostlar! Bu yazımızda hem Bediüzzaman Said Nursi’ye hem de Abdülhakim Arvasi’ye talebelik yapmış mühim bir alimi, bir vefalı dostu, Eskişehir Hapishanesinde Bediüzzaman’la beraber kalmış, bir Horhor talebesi olan Molla Abdülmecid Perihanoğlu’yu anlatmaya çalışacağız inşaallah.
Aslen Buharalı olan Abdülmecid Perihanoğlu, 1878 yılında Van’da dünyaya gelmiştir.1 Evliyalar Ansiklopedisi ise doğum tarihi hakkında şu bilgiyi verir: “Anadolu evliyâsından. 1877 (H.1294)'de Van'da doğdu. Babasının ismi Molla İsmâil'dir.”2 Doğum tarihlerindeki farklılıklar tarih çevirmedeki farklılıklardan kaynaklanabiliyor. Eskişehir Mahkemesi evraklarında doğum tarihi 1878 Van olarak geçmektedir.3
Abdülmecid Efendi’nin ilk eğitimini Horhor Medresesinde Bediüzzaman Said Nursi’den aldığı kanaatindeyiz. Çünkü bu eğitimi konusunda oğlu İsmail Perihanoğlu şunları söyler: "Babam Abdülmecid Efendi de âlim ve fazıl bir zattı. O da Üstad'dan ders almıştı. Beraber sohbet eder, beraberce gezerlerdi. Sık sık bizim eve gelirlerdi. Geceleri geç vakte kadar o zamanın meşhur âlimleri ile sohbetler yaparlardı."4 Diğer kaynağımız da Abdülmecid Perihanoğlu’nun ilk eğitimi konusunda şu bilgileri verir: “Abdülmecîd Efendi, on dört yaşına kadar Van'daki bir medresede okudu.”5 Bu medresenin Horhor Medresesi olduğunu Vanlı Nur Talebesi Seyda Mela Ata Beyaz Hocamızda teyit etti.
Molla Abdülmecid, daha sonra Başkale'ye giderek, Seyyid Abdülhakîm Efendinin husûsî medreselerinde dört sene ilim tahsîl etti. Abdülhakîm Efendinin seçkin talebelerinden oldu. İcâzet, diploma aldıktan sonra talebe yetiştirmeye başladı. Bu arada Mekteb-i İbtidâîde, ilkokulda Muallim-i evvel olarak vazîfe yaptı. Ayrıca Rüşdiye, ortaokulda Arapça dersleri verdi.6
Molla Abdülmecid, Seyyid Abdülhakim Arvasi ile Şeyh Abdurrahman Arvasi’nin mezarını ziyaret edip onun şu kerametine şahit olmuştur. Konuyu eski Van Müftüsü Nimetullah Arvas hoca şöyle anlatmıştır: “Seyyid Abdurrahman Hazretleri 1700’lü yılların başlarında Bahçesaray İlçesine bağlı Arvas'ta dünyaya gelmiştir. İlmi tahsilini burada yapmış olup, dedelerinin bağlı bulunduğu Kadiri yolunda ilerleyerek kemale ermiştir. İrşad ve cihada çok önem vermiş ve Müslümanları da teşvik etmiştir. Hizan-Gayda'da metfun Seyyid Sıbgatullah Arvasi, Arvas'ta metfun Allame Seyyid Fehim Arvasi Hazretlerinin dedeleri, Ankara-Bağlum'da metfun Seyyid Abdülhakim Arvasi Hazretlerinin babasının dedesidir. Hoşap kale beyi Sarı Süleyman'in davet ve ısrarı üzerine Hoşap'a gelmiş ve burada ikamet etmiştir. Din hizmetlerini burada icra etmiştir. Yılda 5-6 ay, bölgede irşatlarını sürdürmüştür. Çokça kerametleri görülmüştür. Günümüze kadar tevatüren kerametlerinden bahsedilmektedir. Bir gün Seyyid Abdülhakim Arvasi ve onun sohbetlerini derleyip yazan Vanlı Abdülmecid Perihanoğlu Hoca ile Hoşap'taki kabrini ziyaret ettiklerinde, Seyyid Abdülhakim Efendi, Abdülmecid Hoca'ya "Sen ne hissettin?" diye sordu. O da "Efendim, Ya Zel Celali Vel İkram duyuyor gibiydim" dedi.” Abdülhakim Arvasi Hazretleri "Evet kıyamete kadar onun tesbihatı budur." buyurdular. (Onun bu tesbihatı mezar taşına yazılmıştır.)”7
Abdülmecid Perihanoğlu, 1912 yılında şeyhi ve hocası Seyyid Abdülhakim Arvasi ile beraber meşakkatli bir hac yolculuğu yapmıştır. Bu yolculuğa dair şu bilgiler verilmiştir: “Abdülmecîd Efendi, hocası Abdülhakîm Efendi ile çok meşakkatli bir hac yolculuğu yaptı. Büyük bir kâfile ile Van-Doğubâyezîd-Iğdır-Tiflis yolundan Batum'a oradan da vapurla İstanbul'a gittiler. Balkan harbi başlaması yüzünden hacca izin verilmemesi üzerine Pâdişâh Mısır hidivinin vapuru ile onların hacca gitmelerine izin verdi. Vapurla İskenderiyye'ye, oradan karayolu ile Süveyş'e, oradan da yelkenli ile Medîne'nin Yenbû iskelesine vardılar. Abdülmecîd Efendi, Medîne'de hocası gibi Peygamber Efendimize (asm) ve eshâbına olan bağlılığı ve sevgisi yüzünden şehir içinde abdest bozmayarak şehir dışına çıkardı.
Hac dönüşünde tekrar Van'a giden Abdülmecîd Efendi, Mahkeme-i şer'iyye başkatipliği ve Van kâdı vekilliği vazîfelerinde bulundu. Şer'iyye vekâleti kaldırılınca Van müftülüğünde memurluk yaptı. 1928'de sürgüne gönderilen Van müftüsü Şeyh Ma'sûm Efendi, yerine vekîl olarak, Abdülmecîd Efendiyi bıraktı. Daha sonra memuriyeti bırakan Abdülmecîd Efendi, bir köşeye çekilip münzevî bir hayat yaşadı.”8
Burada geçen Van Müftüsü Şeyh Masum Efendi’nin 1928’de sürgün edildiği bilgisi yanlıştır. Doğrusu şu şekildedir: “Sürgün şâhitlerinden Vanlı Cemâl Taylan, Üstad’ın Van’dan ayrılışını 10 Şubat 1926 olarak zikrediyor. Kendisi de bir sürgün olan ve Bediüzzaman’la aynı kafilede bulunan Kinyas Kartal, Van’dan ayrılışlarını “1926 yılı Mart ayı başları” olarak veriyor. Şeyh Şâmil’in torunu Said Şâmil; 1926’da Trabzon’dan gemiye binen sürgün kâfilesi içinde Bediüzzaman’ın da bulunduğunu belirtiyor. Prof. Dr. Ahmet Akgündüz, Bediüzzaman’ın sürgün târîhini; Van Vilâyet Müftüsü Şeyh Ma’sûm Efendi ile ilgili belgelerden (berâber sürgün edildiklerine binâen) 1 Mart 1926 olarak tesbit etmektedir. Bediüzzaman’ın Van’da bir ortaokulda 15-20 gün başka insanlarla birlikte tutulduktan sonra 1 Mart 1926’da Van’dan sürgün hayatı başlamıştır.”9
1 Mart 1926’da sürgün edilen Şeyh Masum Arvasi Hazretlerinin müftülüğü resmi olarak 15 Eylül 1927’ye kadar devam etmiştir.10 Bir sonraki müftü Ömer Azmi Efendi, 20 Haziran 1927 tarihinde göreve başlamıştır.11 Bu bilgilere binaen Molla Abdülmecid Perihanoğlu’nun müftü vekilliği 1927 yılı içinde olmuştur.
Bediüzzaman Said Nursi, esaret dönüşü Van’a geldiğinde sohbetine daima katılanlardan bir ide Abdülmecid Perihanoğlu olmuştur. Bu sohbetler bazen Abdülmecid Perihanoğlu’nun evinde olmuştur. Bu hususu oğlu İsmail Perihanoğlu şu şekilde anlatmıştır: “Yine bir gün bizim evde bir gece sohbet vardı. Bu sohbette Hazret-i Üstad, Şeyh Masum Efendi, Şeyh Enver, Şeyh Hasan, Molla Resül, Molla Zahir, babam Abdülmecid ve Fakı Haydar Efendiler vardı. Ben o gün hem çay dağıtıyordum hem de kulak misafiri oluyordum. Üstad konuşmaya başlayınca bütün bu zatlar pürdikkat........
