Ključna lekcija političkih katastrofa 20. veka je paradoks: demokratije ponekad moraju pribegavati naizgled nedemokratskim merama uperenim protiv ljudi koji cinično eksploatišu demokratski sistem da bi stekli vlast i ukinuli demokratiju. Problem je, naravno, što su takvi postupci otvoreni za kritiku da demokratija tako ukida samu sebe.

To je dilema koja dobija na aktuelnosti u vreme uspona krajnje desničarskih populističkih partija, uključujući one čiji nas lideri ubeđuju da su oni jedini pravi borci za demokratiju. Ipak, suprotno tvrdnjama nekih komentatora, to je paradoks koji se može razrešiti. Uzmimo za primer krajnje desničarsku Alternativu za Nemačku (AfD). S obzirom na pretnju koju AfD predstavlja za ustavni poredak Nemačke, argumenti za njenu potpunu zabranu su prilično ubedljivi.

Tridesetih godina prošlog veka, nemačko-jevrejski izgnanik, Karl Loewenstein, među prvima je istupio s tvrdnjom da demokratije moraju ograničiti neka od osnovnih prava onima koji demokratska sredstva koriste za ostvarivanje autoritarnih ciljeva. Posmatrajući naizgled nezaustavljivi uspon fašističkih partija, pozvao je demokratske zemlje da „na vatru odgovore vatrom“.

I tada se podrazumevalo da prima facie nedemokratsko postupanje demokratskog režima može dovesti do samouništenja demokratije. Ipak, u periodu posle Drugog svetskog rata, ideja je prihvaćena i operacionalizovana u Osnovnom zakonu (Ustavu) Zapadne Nemačke. To su odredbe na koje se Savezni ustavni sud pozvao da bi zabranio partiju koja je nastupila kao naslednik nacista, a onda, 50-ih godina, i Komunističku partiju Nemačke.

U novije doba, isti........

© Peščanik