Güldem Atabay yazdı: Trump’ın büyük yenilgisi: Washington’dan Ankara’ya daralan iktidar alanı
ABD’de 3 Kasım ara seçimlerinden çıkan mavi dalga, Trump’ın ikinci başkanlık döneminin siyasi zeminini sarstı. Demokratlar hem Temsilciler Meclisi’nde hem Senato’da çoğunluğu kazandı; Texas ve Kansas gibi Cumhuriyetçi kalelerdeki kayıplar, yenilginin sıradan bir ara seçim gerilemesini aştığını gösterdi. Sandalye dağılımının son ayrıntıları henüz kesinleşmese de sonuç açık: Trump, Kongre’nin desteğine dayanarak yönettiği dönemi geride bırakıyor.
Piyasalar bu sonucu ilk aşamada savaşın ve ekonomik keyfiliğin sınırlandırılabileceği beklentisiyle karşıladı. S&P 500 %1,6, Avrupa’nın Stoxx 600 endeksi %1,9 yükseldi. Brent petrol %8,7 düşerek 94,62 dolara, Amerikan tipi ham petrol yaklaşık 88 dolara geriledi. Tahvil fiyatları yükselirken getiriler düştü; dolar zayıfladı.
Ancak her sektör aynı yönde hareket etmedi. Asya’da çip üreticileri baskı altında kalırken otomotiv, tüketim ve seyahat şirketlerine para girişi oldu. Yatırımcılar, Demokratların veri merkezlerine yönelik itirazlarının yapay zekâ yatırımlarını yavaşlatabileceğini, petrolün ucuzlamasının ve gümrük baskısının hafiflemesi ihtimalinin ise tüketimi destekleyebileceğini fiyatladı. ABD’de mevcut altyapısı güçlü bazı teknoloji devlerinin yükselmesi de tepkinin bütün teknoloji sektörüne yönelmediğini gösterdi.
Bu, gerçekleşmiş bir barışın veya kaldırılmış gümrük vergilerinin kutlaması değil. Piyasalar şimdilik Trump’ın hareket alanının daralmasını satın alıyor. Önümüzdeki iki yılın temel sorusu da burada: Gücü sınırlanan bir başkan daha uzlaşmacı mı olacak, yoksa kalan yetkilerini daha saldırgan mı kullanacak?
Cumhuriyetçiler neden bu kadar ağır kaybetti?
Trump’ın yenilgisinin merkezinde, seçmene verdiği sözlerle seçmenin yaşadığı hayat arasındaki mesafe var. Savaşları bitireceğini ve hayatı ucuzlatacağını söyleyerek döndüğü Beyaz Saray’da, kendi tercihleriyle iki sorunu da ağırlaştırdı.
Seçmenin faturası birkaç başlıkta birikti:
• İran savaşı: Yeni “sonsuz” dış savaşlara karşı çıkan bir seçmen koalisyonunu, aylarca süren ve enerji maliyetlerini yükselten bir çatışmanın arkasında tutmaya çalıştı. Savaş karşıtlığı ile ekonomik hoşnutsuzluk aynı noktada buluştu.
• Gümrük vergileri: Yabancı ülkelere ödetileceği söylenen bedelin önemli bölümü ithalatçılar, üreticiler ve tüketiciler üzerinden Amerikan ekonomisine döndü. Misillemeler de ihracata bağımlı kesimleri vurdu.
• Geçim maliyeti: Benzin ve market alışverişine sağlık, kira, konut kredisi ve elektrik giderleri eklendi. Ekonominin büyümesi, ücretinin satın alma gücü gerileyen seçmeni ikna etmedi.
• Kayırmacılık ve çıkar çatışmaları: Halktan fedakârlık beklenirken başkanın ailesinin ve yakın çevresinin zenginleştiğine ilişkin iddialar, “düzeni temizleme” vaadini aşındırdı.
• Lidere sadakati esas alan adaylar: Trump’ın desteğiyle öne çıkan bazı Cumhuriyetçi adaylar, partinin çekirdek tabanının dışına ulaşamadı. Liderle özdeşleşmek, onun popülerliği düşünce siyasi yük hâline geldi.
Göç politikalarının da ekonomik ve toplumsal bir karşılığı oluştu. Göçmen emeğine bağımlı tarım, gıda ve inşaat faaliyetlerinin aksaması, sınır güvenliği söyleminin seçmene günlük hayatında neye mal olduğunu görünür kıldı.
Trump’ın 2024’te kurduğu koalisyonun kalıcı bir ideolojik dönüşüm olduğu varsayımı böylece ağır darbe aldı. Latin kökenli ve siyah seçmenlerden aldığı desteğin bir bölümü geri çekildi; bağımsızlar Demokratlara yöneldi. Farklı katılım düzeylerine sahip başkanlık ve ara seçim sonuçları bire bir karşılaştırılamasa da ortaya çıkan tablo, iki yıl önce verilen desteğin koşulsuz olmadığını gösterdi.
Trump’ın kişiselleştirdiği yönetim biçimi de bu faturayı büyüttü. Seksen yaşındaki başkanın eleştiriye tahammülsüzlüğü, kendisini sürekli gündemin merkezine koyması ve değişken kararları, ekonomik sıkıntı döneminde güç gösterisi olmaktan çıkıp yönetim zaafı olarak okunmaya başladı. Seçmen, liderin gösterisiyle kendi hayatı arasındaki bağı kuramadı.
Cumhuriyetçilerde Trump sonrası mücadele
Trump’ın asıl güç kaybı, Demokratların karşısında olmasından çok kendi partisinin artık ona itaat etmeyi seçim kazanmanın koşulu saymamasından doğabilir. Ara seçimler, lidere sadakatin güvenli sandalyeleri bile koruyamadığını gösterdi. Cumhuriyetçi siyasetçiler bundan sonra hem Trump’ın tabanını küstürmemek hem de onun mirasının altında kalmamak zorunda.
Vance’in yenilgiyi İran savaşına bağlaması bu ikili hesabın ilk işaretlerinden biri. Başkan yardımcısı, yönetimin sorumluluğunu paylaşırken gelecekteki adaylığını savaşın faturasından ayırmaya çalışabilir. Ancak “savaşı bitirelim” demek, gümrük vergileri, sağlık giderleri ve milyarderlerle kurulan ittifak hakkında cevap vermeye yetmiyor. Trump’tan kişisel uzaklaşmanın ötesinde, seçmenin reddettiği politikaların hangilerinden vazgeçileceği belirleyici olacak.
Bu çatlak, Demokratlara bazı dosyalarda Cumhuriyetçi ortaklar bulma imkânı verebilir. Yine de Trump’ın parti tabanı, bağışçıları ve ön seçimler üzerindeki etkisi sürüyor. Seçim yenilgisi parti içi kopuşun önünü açtı; henüz kopuşun gerçekleştiği anlamına gelmiyor.
Demokratlar yalnızca Trump karşıtlığıyla kazanmadı
Demokratların başarısı, öfkenin kendiliğinden sandığa akmasından ibaret değil. Partinin etkili adayları, Trump karşıtlığını somut bir geçim gündemine bağladı.
Demokrasinin tehlikede olduğunu anlatırken seçmene sağlık hizmetinin neden pahalandığını, elektrik faturasının neden yükseldiğini, kamu kaynaklarından kimlerin yararlandığını da sordular. Böylece kurumsal çürüme ile ekonomik eşitsizlik arasındaki ilişkiyi görünür kıldılar.
Kampanyanın güçlü tarafı, farklı eyaletlerde aynı aday tipini dayatmamasıydı. Michigan’da herkese sağlık hizmetini, servetin vergilendirilmesini ve İsrail’e koşulsuz desteğin sona ermesini savunan Abdul El-Sayed ABD’nin ilk Müslüman Senatörü olarak kazanırken, daha muhafazakâr seçmenlere farklı bir dil kurabilen adaylar da başarı sağladı. Ortak zemin, çalışanların geçimi ve siyasetin zengin bağışçıların kontrolünden çıkarılmasıydı.
Bu sonuçtan “Demokratlar bütünüyle sola kayarak kazandı” hükmü çıkarmak da “yalnızca merkeze dönerek kazandı” demek de eksik kalır. Seçmen, yaşadığı sorunu tanıyan, bulunduğu yere uygun konuşan ve iktidarın kimler için çalıştığını sorgulayan adaylara karşılık verdi.
Yapay zekâ tartışması bunun çarpıcı örneği oldu. Veri merkezleri,........
