Uyuşturucu, silah ve organize suç gelirlerinin finansal sisteme girişi; birkaç “kurnaz suçlunun” işi değil, bilerek ya da göz yumarak çalışan finansal altyapının ürünüdür. POS cihazları, sahte faturalar, paravan şirketler ve sınır ötesi transferler… Bu zincirin bankasız çalışması mümkün mü?

Kara Para Bankasız Aklanabilir mi?

Kara para aklama literatüründe üç aşama vardır:

Placement (Sisteme sokma)

Placement (Sisteme sokma)

Layering (İz kaybettirme)

Layering (İz kaybettirme)

Integration (Ekonomiye sokma)

Integration (Ekonomiye sokma)

Bu üç aşamanın tamamı, bankacılık altyapısı olmadan ya imkânsızdır ya da sürdürülemez.

POS cihazı yoksa kartlı işlem olmaz

POS cihazı yoksa kartlı işlem olmaz

Banka hesabı yoksa fatura kesilmez

Banka hesabı yoksa fatura kesilmez

SWIFT / muhabir banka yoksa sınır aşılmaz

SWIFT / muhabir banka yoksa sınır aşılmaz

Yani soru şu noktaya gelir:

Bu sistemleri kim verdi, kim izledi, kim görmezden geldi?

Libya – Kapalıçarşı – POS Üçgeni: Tesadüf mü, Sistem mi?

Türkiye’nin son yıllarda karşılaştığı en kritik vakalardan biri şudur:

Libya merkezli paravan şirketler

Libya merkezli paravan şirketler

Laleli/Kapalıçarşı’da sahte fatura düzeni

Laleli/Kapalıçarşı’da sahte fatura düzeni

Türkiye’de yüksek limitli POS cihazları

Türkiye’de yüksek limitli POS cihazları

Kartla “mal satışı” gibi gösterilen milyonlarca dolar

Kartla “mal satışı” gibi gösterilen milyonlarca dolar

Burada tek bir soru belirleyicidir:

POS cihazları nasıl ve neden verildi?

Bir POS tahsis sürecinde bankanın bildiği şeyler:

Ortalama işlem tutarı

Ortalama işlem tutarı

Libya’da fiilen faaliyet göstermeyen, Türkiye’de dükkânı olmayan ama para sayım makineleri gibi POS üzerinden para çeviren şirketler için: “Bilmiyorduk” demek artık teknik olarak mümkün değil.

“Müşterini Tanı” (KYC): Kağıt Üzerinde mi, Gerçekte mi?

KYC sadece kimlik fotokopisi değildir.

Gerçek KYC şunları içerir:

Gerçek faydalanıcı (UBO) analizi

Gerçek faydalanıcı (UBO) analizi

Coğrafi risk (Libya, Kolombiya, Afganistan vb.)

Coğrafi risk (Libya, Kolombiya, Afganistan vb.)

Sektörel risk (nakit yoğun, POS ağırlıklı işler)

Sektörel risk (nakit yoğun, POS ağırlıklı işler)

Bu yükümlülükler FATF (The Financial Action Task Force) standartlarında açıkça yazılıdır. Türkiye’de ise MASAK mevzuatının omurgasını oluşturur (MASAK).

Dolayısıyla mesele ihmal değil; ihlalin kendisidir.

Dünyadan Örnekler: “Bizde Olmaz” Denen Her Yerde Oldu

Estonya şubesi üzerinden 200 milyar € şüpheli para

Estonya şubesi üzerinden 200 milyar € şüpheli para

Rusya, Azerbaycan, organize suç ağları

Rusya, Azerbaycan, organize suç ağları

“İç kontrol zaafı” savunması çöktü, 2 milyar €  ceza aldı.

“İç kontrol zaafı” savunması çöktü, 2 milyar €  ceza aldı.

Meksika kartellerinin parası

Meksika kartellerinin parası

ABD’de 1,9 milyar $ ceza

ABD’de 1,9 milyar $ ceza

Banka yöneticilerine bireysel sorumluluk tartışması

Banka yöneticilerine bireysel sorumluluk tartışması

İran ve Afrika bağlantılı işlemler

İran ve Afrika bağlantılı işlemler

“Uyum eksikliği” bahanesi kabul edilmedi

“Uyum eksikliği” bahanesi kabul edilmedi

Bankacılar Gerçekten “Haberimiz Yok” Diyebilir mi?

Bu savunma artık hukuken de teknik olarak da geçerli değil.

Anormal işlem algoritmaları var

Anormal işlem algoritmaları var

Günlük/aylık raporlar var

Günlük/aylık raporlar var

Kart/POS izleme sistemleri var

Kart/POS izleme sistemleri var

Sorun bilgi eksikliği değil; çıkar çatışmasıdır.

Yüksek komisyon + yüksek hacim = sessiz tolerans

Asıl Soru: Bankalar Olmadan Bu İşler Olabilir mi?

Hesap açılmadan olmaz

Hesap açılmadan olmaz

Transfer izni olmadan olmaz

Transfer izni olmadan olmaz

Muhabir banka kapısı açılmadan olmaz

Muhabir banka kapısı açılmadan olmaz

Dolayısıyla: Sadece suçluları değil, bu altyapıyı bilerek ya da isteyerek açık tutanları sorgulamadan bu düzen bitmez.

Cezasızlık Oldukça Sistem Çalışır

Bugün kara para trafiği:

Bankaya ciddi gelir sağlıyor

Bankaya ciddi gelir sağlıyor

Risk “kâğıt üzerinde” yönetiliyor

Risk “kâğıt üzerinde” yönetiliyor

Ceza geldiğinde “kurumsal” ödeniyor

Ceza geldiğinde “kurumsal” ödeniyor

Ama bireysel sorumluluk yoksa, aynı düzen başka ülkede, başka bankada tekrar kuruluyor.

Okura Not – Bankacılık Bir “Araçtır” Ama Masum Değildir

Bankalar suç üretmez; ama suçun sisteme girmesini kolaylaştırırlarsa, artık sadece araç değil, ortağı olurlar.

Bu sorunun takipçisi olmaya devam edeceğiz: “Bu POS’u kim verdi, kim onayladı, kim görmezden geldi, menfaatten elde edilen paralar nerede?”

Erol TAŞDELEN – Ekonomist     www.bankavitrini.com

© Para Analiz