ŞEYHÜLİSLAM MUSTAFA SABRİ: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER NEDEN KURULDU?

Şeyhülislam Mustafa Sabri Efendi (1869 – 1954), çocukluk döneminde I. Meşrutiyeti görmüş, II. Abdülhamid iktidarını gençlik ve yetişkinlik döneminde yaşamıştır. Abdülhamid ile yakın ilişkileri olmuş, kütüphane memurluğu yapmıştır. II. Meşrutiyet ilanına ve ittihatçıların iktidarına şahit olmuştur. Devlet kademesinde en üst düzey görevlerde bulunmuştur. Laik cumhuriyetin kurucu kadrosuyla problem yaşamış, hakkında çıkarılan takibat neticesinde 1922 yılında yurtdışına çıkarak bir daha geri dönmemiştir. Hayatının otuz yılını memleketinden dışarıda geçirmiş, cenazesi dahi memleketi dışına gömülmüş ulema sınıfına mensup önemli bir dava adamıdır.

Mustafa Sabri Efendi’nin ilmi ve siyasi hayatının nasıl geçtiğine dönük bir soruya verilecek en kısa cevabın, “hayatı reddiye yazmakla geçen bir ilmiye mensubudur” şeklinde olması itiraz edilemeyecek mahiyettedir. Tabi ki onun da, dönemin siyasi ve fikri karmaşası karşısında kısa süre de olsa İttihatçı tayfaya dayandığı görülmektedir. İttihat Terakki ile olan münasebetlerini her ne kadar sonlandırdı ise de yönetim biçimi olarak meşrutiyet usulünden vazgeçmemiştir. II. Meşrutiyet’in ilanıyla birlikte tartışmaya açılan bütün meseleler hakkında geleneğe yaslanan bir alim olarak fikirlerini söylemiş, reddiyeler yazmış, inandığı değerler hakkında savunmalar yapmış, bu tavrını da hayatının sonuna kadar sürdürmüştür.

Mustafa Sabri Efendi’nin bu reddiyeci tavrı, politik ve kültürel modernleşmenin tavan yaptığı dönemde çok büyük önem arz etmektedir. Yanlış yapana yanlış yapıyorsun, yanlış yapılana da yanlış yapılıyor demesi, yaşadığı zaman mekân ve şartlar göz önüne alındığında çok önemlidir.

Mustafa Sabri Efendi’nin hayatının son dönemine doğru kaleme aldığı en önemli eseri, dört cilt halinde neşrettiği “Mevkıfu’l Akl” adlı eseridir. Bu eserinde de, daha önceden takip ettiği geleneği sürdürmüş, Mısır’da görünen ve İslam üzerine saldırıları artan modernist aktörlere karşı ilmi reddiyelerde bulunmuştur. Bu eserinde de -kendi deyimiyle- İslam’a karşı yapılan saldırıları geçersiz kılmak, çürütmek için büyük mücadele etmiştir. Eserde dikkat çeken diğer bir yön, bizim ülkemizde de on-on beş yıldır gündeme getirilerek tartışılmaya başlanan birçok meselenin o dönemde Mısır’da tartışıldığı ve bizim ülkemizde de bu tartışmaları gündeme getirenlerin acemi birer kopyacı olduğu görülmektedir.

Mustafa Sabri Efendi’nin, eserinde Birleşmiş Milletler ’in kuruluşundan çok kısa bir zaman sonra, niçin kurulduğuna dair önemli tespitler yaptığı görülmektedir. Sabri Efendi........

© Mir'at Haber