menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

İMAM SERAHSİNİN EL-MEBSÛT’TA SİYASİ İKTİDARA MEYDAN OKUYUŞU

55 0
24.10.2026

İMAM SERAHSİNİN EL-MEBSÛT’TA SİYASİ İKTİDARA MEYDAN OKUYUŞU

Giriş: Kuyudan Taşarak Çağları Aşan Bir Direniş

İslam hukuk tarihinin en görkemli yapıtlarından biri olan 30 ciltlik el-Mebsût, yalnızca fıkhi meselelerin zekice çözümlendiği teorik bir külliyat değildir. O, aynı zamanda adaletin güce, hukukun keyfiliğe teslim olmayacağını haykıran, kelimenin tam anlamıyla bir direniş manifestosudur. Dönemin güçlü devleti Karahanlılar’ın hükümdarına karşı hakikati ve hukukun üstünlüğünü savunmaktan çekinmeyen İmam Serahsî (ö. 483/1090), bu tavrının bedelini Özkent’te karanlık bir kuyu hapishanesinde on yılı aşkın süre mahkûm kalarak ödemiştir. Ancak iktidarın zindanı, onun zihnini ve ilmini prangalamaya yetmemiştir. Serahsi, kalemsiz ve kitapsız kaldığı bu kuyuda, İslam hukukunun en muazzam başyapıtını talebelerine yukardan aşağıya imla ettirerek siyasi otoriteye karşı en büyük entelektüel darbeyi indirmiştir.

Hukukun Üstünlüğü ve Meşruiyetin Sınırları

Serahsî’nin el-Mebsût’ta şekillendirdiği iktidar eleştirisi, salt bir muhalefet dili değil, dogmatik temellere dayanan yapısal bir sistem eleştirisidir. Onun eleştirilerinin merkezinde “hukukun üstünlüğü” ve “meşruiyet sınırları” yer alır. Serahsî’ye göre siyasi iktidar, mutlak ve sınırsız bir egemenlik alanı değildir, tam aksine, yönetilenlerin rızası ve adaletin tesisi şartına bağlı sözleşmeli bir emanettir. Yönetici, hukukun (Şeriatın) sınırları içinde kaldığı müddetçe meşrudur. Eğer iktidar sahibi adaletten sapar, şahsi menfaatlerini kamunun çıkarının önüne koyar ve zulme meylederse, meşruiyet zeminini kendi eliyle yok etmiş olur.

Kurumsal Zorbalığa Karşı Fıkhi Kalkan: Cebir ve İkrah

el-Mebsût’ta iktidar eleştirisinin en somut hukuki tezahürü, “cebir ve ikrah” (baskı, tehdit ve zorbalık) konularında kendisini gösterir. Serahsi, dönemin zalim ve buyurgan yöneticilerinin halk üzerinde kurduğu baskıyı fıkhi bir çerçevede boşa........

© Mir'at Haber