menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

MÜSLÜMANLARIN İKİNCİ DİLİ

73 0
29.10.2026

MÜSLÜMANLARIN İKİNCİ DİLİ

Kuran-ı Kerim Rum Suresi 22. Ayeti’nde Cenab-ı Hakk şöyle buyurmaktadır:

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ خَلْقُ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَاخْتِلَافُ اَلْسِنَتِكُمْ وَاَلْوَانِكُمْۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِلْعَالِم۪ينَ

“O’nun ayetlerinden biri de göklerin ve yerin yaratılmasıyla dillerinizin ve renklerinizin ayrışmasıdır. Bunda bilginler için kuşkusuz göstergeler bulunur.”

Hem tarihçiler hem de genel okuyucu kitlesi tarafından gözardı edilen tarihsel bir gerçek Farsçanın erken dönem İslam devletinde Müslümanlığı seçen çok geniş bir kesimin ana dili olduğudur. İlk dönemlerde Arapça dinî nedenle Müslüman devletlerin ortak idari dili olsa da baskın olan İran kültürüydü.

Bunun nedeni, Arap Yarımadası’ndan gelip fetheden Arapların sayısının, fethettikleri ve çoğunluğu Zerdüştlerden oluşan muazzam Sasani İmparatorluğu’nun nüfusuna kıyasla çok küçük olmasıydı. Zerdüştiler, Mısır, Kuzey Afrika, Suriye ve kısmen Irak’taki Hristiyan topluluklara kıyasla çok daha hızlı olarak İslamiyet’i benimsediler. Örneğin Hicri ikinci ve üçüncü yüzyıllarda, her on Müslüman’dan dokuzunun, günümüz İran, Irak, Güneydoğu Türkiye, Azerbaycan, Pakistan ve Orta Asya bölgelerindeki Zerdüşti kökenlilerden oluştuğu ileri sürülmektedir.

Erken dönem İslam devletinde “bir Arap’a karşılık dokuz Fars” oranı İslam’ın düşünce yapısını, uygulamalarını, Kur’an tefsirini ve felsefesini derinden etkilediği söylenebilir. Bu oranın daha düşük olduğunu savunanlar, bunların arasında Zerdüştlükten Hristiyanlığa geçip Müslüman olanları kapsadığı varsayılsa da kesin sayılarda demografik karşı bulgular ileri sürülse de oranlardaki görünüm böyleydi. En önde gelen hadis derleyicisi İmam Buhari de dâhil İslam ilahiyatının önde gelen pek çok ismi Zerdüşt rahibi ailelerden geliyordu. Bunlar samimi Müslümanlardı ama doğal olarak eski dinlerindeki konuların karşılıklarını bulmaya çalışıyorlardı. Neyin önemli neyin önemsiz olduğunu belirlemede kültürlerinin mutlaka etkisi oldu.

Buna karşılık, imparatorluğu kuran ve dini yayan, ancak daha çok askerî, idari ve ticari alanlarda görev alan erken dönem Medine İslam devletinin Arap kabileleri, ilk dönemde mezhep imamlarını çıkarabiliyorken zamanla düşünce........

© Mir'at Haber