DİN BÜTÜN, ÜMMET PARAMPARÇA

Din tektir; kaynağı birdir, çağrısı birdir, ölçüsü birdir. Allah’ın indirdiği hakikat parçalı değildir. Kur’an ayrı ayrı cemaatlere, hiziplere, kavimlere, coğrafyalara göre inmiş bir kitap değildir. O, insanı Rabbiyle, insanı insanla, toplumu adaletle, ümmeti de vahdetle buluşturmak için indirilmiştir. Buna rağmen bugün Müslümanların manzarasına bakıldığında acı bir çelişki göze çarpmaktadır: Kitap bir, Peygamber bir, kıble bir, dava bir; fakat kalpler dağınık, öncelikler çatışmalı, diller ayrıştırıcı, saflar gevşek, kardeşlik iddiası ise çoğu zaman slogan seviyesindedir.

Bu yarılma sadece siyasî bir dağınıklık değildir. Sadece mezhebî bir ayrışma da değildir. Bundan daha derin bir kırılma vardır: Müslümanların din tasavvurunda, kulluk anlayışında, aidiyet ölçüsünde ve birbirini değerlendirme biçiminde ciddi bir çözülme meydana gelmiştir. Bu yüzden bugün birçok yerde din konuşulmakta, fakat dinin inşa etmek istediği insan tipi görünmemektedir. Allah adına konuşulmakta, fakat Allah’ın ahlakı hayata taşınmamaktadır. Ümmet vurgusu yapılmakta, fakat en küçük görüş farklılığında kardeşlik askıya alınmaktadır.

Asıl mesele burada başlar: Allah’ın dini bütünlüğünü korurken, Müslümanların neden parçalanmış hâlde yaşadığı meselesi.

Dinin Bütünlüğü Ne Demektir?

Dinin bütünlüğü, İslam’ın sadece ibadetlerden oluşmaması demektir. Sadece namaz, oruç, zekât ve hac değil; ahlak, adalet, hukuk, merhamet, emanet, sadakat, infak, şahitlik, ilim, basiret, toplumsal sorumluluk ve siyasal duruş da bu bütünlüğün içindedir. Din, insanın yalnız secde anını değil; ticaretini, öfkesini, sevgisini, düşmanlığını, aile hayatını, yoksulla ilişkisini, iktidarla mesafesini ve hak karşısındaki duruşunu da belirler.

Kur’an’ın ortaya koyduğu din parçalanamaz bir bütündür. Ondan bir kısmını alıp bir kısmını ihmal etmek, görünürde dindarlık üretir; fakat hakikatte eksik bir teslimiyet doğurur. Bir insan namazında hassas, fakat emanette gevşekse; dili zikre alışkın, fakat kalbi kibirle doluysa; İslam adına konuşuyor, fakat kendi çevresi dışındaki Müslümanlara karşı hoyratsa, orada dinin tamamı taşınmıyor demektir. Dinin bütünü korunmadan ümmetin birliği de korunamaz. Çünkü ümmeti bir arada tutan sadece ortak kelimeler değil, ortak kulluktur.

İslam, insanı Allah’a bağlarken aynı anda kardeşine de bağlar. Tevhid sadece “Allah birdir” cümlesi değildir; aynı zamanda hükmün, ölçünün, üstünlüğün ve aidiyetin kaynağının tek olmasıdır. İnsan gerçekten tevhidi kavradığında, kendi grubunu merkeze koyamaz; kendi öfkesini hakikat zannedemez; kendi dar çevresini ümmetin tamamı yerine geçiremez. Çünkü tevhid, insanı putlardan arındırdığı gibi; aidiyet putundan, lider putundan, grup putundan, mezhep putundan ve nefsin kutsanmasından da arındırır.

Ümmet Neden Parçalanır?

Ümmetin parçalanması bir günde olmaz. Bu dağılma, önce kalpte başlar; sonra dilde görünür; sonra tavırlara yerleşir; en sonunda yapısal hâle gelir. Bir topluluk, Allah için sevmeyi unuttuğunda, Allah için eleştirmenin adabını kaybettiğinde, Allah için sabretmekten yorulduğunda parçalanma başlar.

İlk kırılma, dinin merkezinden insanın merkezine kayılmasıdır. Hakikat ölçü olmaktan çıkıp, kişiler ölçü hâline geldiğinde ümmet dağılır. İnsanlar artık “Kur’an ne diyor?” diye değil, “Bizim hoca ne diyor?”, “Bizim çevre ne düşünüyor?”, “Bizim grup bunu nasıl yorumluyor?” diye bakmaya başladığında hakikat, asıl yerinden koparılıp dar aidiyetlerin içine hapsedilir. Böyle bir durumda herkes İslam’dan söz eder; ama her biri kendi dar çerçevesinden konuşur. Sonuçta ortak kaynak dururken ortak dil kaybolur.

İkinci kırılma, usul kaybıdır. Farklılık rahmet olabilir; fakat usulsüzlük felakettir. Müslümanlar tarih boyunca görüş ayrılıkları yaşamıştır; fakat edep, ilim, takva ve ümmet bilinci korunduğunda bu farklılıklar zenginliğe dönüşmüştür. Ne zaman ki farklılıklar nefisle beslendi, üstünlük yarışına dönüştü, karşı tarafı değersizleştirme aracına çevrildi; işte o zaman ayrılık derinleşti. Bugün birçok tartışmanın altında hakikati arama çabası değil, karşı tarafı yenme tutkusu yatmaktadır. Bu da ilmi mücadeleyi nefsi kavgaya dönüştürmektedir.

Üçüncü kırılma, önceliklerin bozulmasıdır. Bugün bazıları dinin büyük meselelerini unutup küçük ayrıntılar üzerinden sertleşmekte; bazıları da temel esasları gevşetip birliği sadece duygusal bir yakınlığa indirmektedir. Hâlbuki ümmetin birliği, hakikatten taviz vererek kurulmaz; hakikat etrafında ahlaklı bir yakınlaşma ile kurulur. Ne her ayrıntıyı savaş sebebi yapmak doğrudur, ne de Allah’ın hudutlarını belirsizleştirerek yapay bir huzur üretmek. Yumuşak üslup ayrı şeydir, omurgasızlık ayrı şeydir. Tavizsiz duruş ayrı şeydir, kırıcı üslup ayrı şeydir. Mümin, ikisini birbirine karıştırmamalıdır.

Aynı Secdede Birleşip Hayatta Neden Ayrılıyoruz?

Bu sorunun cevabı ağır ama açıktır: Çünkü secdeyi beden yapıyor, fakat secdenin terbiyesi hayata tam yansımıyor. Namaz kılan kalabalıkların çokluğu, ümmet bilincinin güçlü olduğu anlamına gelmez. Aynı kıbleye yönelen insanların, aynı derdi taşıdığını söylemek de her zaman mümkün değildir. Kimi ibadeti kişisel bir arınma olarak görmekte, fakat toplumsal sorumlulukla bağ kurmamaktadır. Kimi adalet dili kullanmakta, fakat en yakınına karşı bile adil davranmamaktadır. Kimi ümmetten söz etmekte, fakat kendi hizbi dışında kimseyi bu çerçevenin içinde görmemektedir.

Mesela bir şehir düşünelim: Aynı camide omuz omuza saf tutan insanlar, camiden çıktıktan sonra birbirini küçümseyen, birbirinin çabasını değersiz gören, birbirinin niyetini sorgulayan tutumlar içine girebiliyor. Birinin yardım faaliyeti diğerine göre “yetersiz”, diğerinin ilmi çalışması başkasına göre “kopuk”, ötekinin davet üslubu bir başkasına göre “fazla sert” veya “fazla gevşek” bulunabiliyor. Elbette eleştiri olacaktır; fakat mesele eleştirinin Allah için mi, yoksa üstünlük kurmak için mi yapıldığıdır. Niyet bozulduğunda, haklı cümleler bile fitne üretir.

Bir başka örnek: Bir bölgede zulüm yaşanırken herkes aynı acıyı konuşuyor gibi görünür; fakat yardımlaşma anında grup isimleri öne çıkıyor. Acı ortak, slogan ortak, düşman ortak; ama rahmet ortaklaşmıyor. Herkes kendi etki alanını büyütmeye çalışıyor. Bir yetimin gözyaşı bile bazen rekabetin gölgesinde kalabiliyor. İşte burada ümmet bilincinin değil, kurumsal veya hizbî benliğin öne çıktığı görülür. Din bütünlüğünü koruyan bir vicdan böyle bir daralmayı kabul etmez.

Bir başka durum da aile ve çevre ilişkilerinde görülür. İnsan, uzak coğrafyalardaki Müslümanlar için dua ederken, kendi mahallesindeki Müslüman kardeşine tahammül edemiyorsa, orada duygusal bir ümmet söylemi var; fakat yaşanan kardeşlik zayıftır. Hâlbuki ümmet, sadece harita üzerinde hissedilen bir bağlılık değil; kapı komşusuna, çalışma arkadaşına,........

© Mir'at Haber