TARİHİN MODERN ANLAMI

Tarih, insanların “bu dünya ortamı”nda ve tamamen kendi inisiyatifleriyle yapıp ettiklerinden ibaret mi, yoksa İlahi İrade’nin genel takdirinin insana bıraktığı özgürlük alanında yapıp ettikleri mi? Belirtmek gerekir ki sorunun bu şekilde vaz’edilmesi iki ayrı tarih görüşüne işaret eder. İlkinin doğruluğuna inanacak olursak, modern tarih görüşüne vurgu yapmış oluruz, bu da bizi özünde basit bir inanca dayanan “ilerlemeci tarih” görüşüne götürür.

Modern batının felsefi temeli olan Aydınlanma’nın üzerinde oturduğu zemin bu felsefedir, bunun batılı insanın Allah, varlık ve ahlaki eylemlerimizin niteliğinin köklü bir değişime uğramasıyla yakın ilgisi var. Nitekim batıda tarih felsefesi, tarihi Allah karşısında özerkleştirmek amacıyla ortaya çıktı. İlerlemeci tarih inancı, Aydınlanma’yı ve modernliği mümkün kılan en önemli faaliyetlerden biriydi. Rönesans ve reformdan sonra Aydınlanma’yı hazırlayan entelektüel sürece baktığımızda, Kilise yanında Kilise’nin şahsında dinin, metafizik düşüncenin ve ilahi olan her şeyin tasfiye edildiğini tespit etmek mümkün.

Bu zihni ameliyeden sonradır ki insan, bilimler aracılığıyla tabiatı, ardından tarihi özerkleştirebildi. Buna göre tabiata ve tarihe aşkın/ilahi güç müdahil değildir. Hegel’in yaklaşımını bir kenara bırakacak olursak, tarih insan ürünü bir alan olarak karşımıza çıkar ve tamamen insan tarafından yapılır, bir bakıma yeniden ve bir baştan üretilir, geleneksel olana göre farklı biçimlerde dizayn edilebilir. Bu aşamadan sonra Hıristiyanlığın öne sürdüğü “Kutsal tarih görüşü” tamamıyla bir safsata olarak addedilmeye başlanmıştır, ancak Hıristiyanlığın tarihe atfettiği kutsallığı reddedenler, bir süre sonra ‘başka kutsallıklar’ ihdas ettiler.

Bu açıdan batılı tarih felsefelerine iki ana noktadan hareketle eleştiri yöneltmek mümkün: Bunlardan biri tarihin Allah karşısında -otonom bir alan olarak- özerkleştirilmesi, diğeri “tarihsellik ve tarihselcilik” bağlamında batılı insanın önce kendi dünyası, arkasında yeryüzü küresi üzerinde hakimiyet kurma........

© Mir'at Haber