VARLIĞIN ONTOLOJİK TEMELİ: MERHAMET

Giriş: Medeniyetin ve İnsanlığın Ölçüsü Olarak Merhamet

Merhamet, kendisi dışında kalan bütün kavram ve tutumların ruhunu besleyen ve onları olumsal bir zemine taşıyan temel bir kavramsallaştırmadır. İslam, merhamet üzere ruhunu betimler ve ona göre hareket edilmesi gerektiğini belirtir. İlahi rıza eksenli bir yaşamın ruhunu da merhamet betimler. Bu yüzden merhamet, parça yerine bütünlüğü işaret eden temel kavramların öncüsü gibi durmaktadır. Bu yüzden merhamet sahibi insan, Rabbinin merhametini tecrübe ederek tanıma şerefine nail olur.

İslam medeniyetinin ve bir insanın ulaşabileceği en yüksek makamın ‘merhamet’ olduğu ifade edilmelidir. Bu kavram, yalnızca bireysel bir duygu durumu değil, aynı zamanda bir medeniyetin derinliğini ve niteliğini belirleyen temel ölçüttür. Merhamet, varlık ile yaratıcı arasındaki ilişkinin mahiyetini belirleyen ‘ontolojik bir temeldir’. Yüce gücün (Allah), bütün varlığı yaratırken ve varlığın kendini gerçekleştirmesine zemin hazırlarken takip ettiği temel ilke merhamettir. Bu bağlamda Allah’ın “Rahman” sıfatının, diğer isim ve sıfatlardan farklı olarak Allah ismi yerine ikame edilebilen yegâne sıfat olması, merhametin varoluşsal (ontolojik) merkeziyetini kanıtlar niteliktedir.

1. Bölüm: Merhametin Ontolojik Boyutu ve Rahman-Rahim Dengesi

Varlık hiyerarşisinde merhamet, iki yönlü bir ilişki ağını kapsar: Yaratıcının varlığa dönük rahmeti ve varlığın Yaratıcıya yönelişi. Merhamet, bir şeyin kendiliğinden olması, süreklilik kazanması ve hayatiyetini idame ettirmesi süreçlerinin tamamında mevcuttur. Hatta insanın sorumluluk üstlenmesi ve hata yaptığında tövbe ederek geri dönebilmesi bile ilahi merhametin bir tecellisidir.

Bu noktada ‘Rahman ve Rahim’ sıfatları arasındaki fark, merhametin kuşatıcılığını açıklar. ‘Rahman, bütün varlığı kapsayan genel bir merhameti ifade ederken; Rahim’, yakınlık (kurbiyyet) ve irtibatla şekillenen daha özel, yoğun bir merhameti temsil eder. Rahman sıfatı gereği her varlık türü -fıtraten Allah tarafından yaratıldığı için- merhamete memnudur (hak........

© Mir'at Haber