Bir medeniyetin hafızası Osmanlı’dan günümüze irfan geleneği
Medeniyetler yalnızca inşa ettikleri şehirlerle, yükselttikleri yapılarla veya bıraktıkları maddi eserlerle ölçülmez. Bir medeniyeti asıl güçlü kılan; insana bakışı, ilme verdiği değer, ahlak anlayışı ve nesilden nesile aktardığı irfan mirasıdır.
Türk-İslam medeniyetinin köklü geçmişine baktığımızda karşımıza yalnızca ihtişamlı saraylar, camiler, medreseler ve kütüphaneler çıkmaz. Aynı zamanda insanı merkeze alan, bilgiyi ahlakla buluşturan, edebi hayatın vazgeçilmez bir parçası kabul eden büyük bir düşünce geleneği çıkar.
Osmanlı medeniyetini anlamak için yalnızca tarih kitaplarının sayfalarını çevirmek yeterli değildir. O medeniyetin ruhunu anlamak için medreselerine, tekkelerine, kütüphanelerine, vakıflarına ve insan yetiştirme anlayışına bakmak gerekir.
Çünkü Osmanlı'da ilim, yalnızca bilgi sahibi olmak değildi. İlim, insanın kendisini tanıması, haddini bilmesi, hakikati araması ve öğrendiği bilgiyi hayata taşımasıydı. İrfan ise bilginin gönülle buluştuğu, aklın hikmetle derinleştiği bir anlayışın adıydı.
İLİM VARDI, EDEP VARDI, İRFAN VARDI
Osmanlı eğitim ve kültür hayatında medreseler önemli bir yere sahipti. Bunun yanında kütüphaneler, vakıflar, ilim meclisleri ve tasavvuf kurumları da toplumsal hayatın şekillenmesinde etkiliydi.
Fatih Sultan Mehmet'in ilme ve bilime verdiği önem, bu anlayışın en güçlü örneklerinden biriydi. Farklı ilim dallarından âlimleri bir araya getiren, düşünce ve araştırmayı destekleyen bir devlet anlayışı ortaya koymuştu.
Yine Mimar Sinan'ın eserlerinde gördüğümüz estetik, mühendislik ve sanat anlayışı, medeniyetimizin yalnızca inşa etmekle değil, güzeli ve hikmeti aramakla da ilgilendiğini gösteriyordu.
Yunus Emre'nin insan sevgisi, Mevlânâ'nın gönül dünyası, Hacı Bektaş-ı Veli'nin insan merkezli düşüncesi ve pek çok âlimin ilim yolculuğu, bu geniş kültürel........
